Θεσμικά προβλήματα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης ως προς τη διαχείριση των απορριμμάτων: η περίπτωση της Αργολίδας

Abstract

In the first part, the legal framework governing waste management from 1974 to the present is examined, with the aim, inter alia, of highlighting the competences of the various state and local government bodies. Within this framework, the central role of the State Administration at all levels of waste management is brought to the fore.The second part focuses more specifically on the role of primary local government, mainly through the provisions of the Codes of Municipalities and Communities, Law 4555/2018, as well as Law 4819/2021. These regulatory provisions concerning its role relate primarily to the sectors of waste collection and removal, recycling, and the reuse of materials. These competences are manifestly significant, and municipalities are required to exercise them effectively.By contrast, the competences of primary local government in the fields of waste deposition, treatment, and final disposal are limited. In any event, due to the planning provided at the regional level through the Regional Solid Waste Management Plans, the role of an individual municipality is, as a matter of fact, restricted, given that facilities for deposition, treatment, and disposal cannot operate at the level of a municipality or community, but rather at the regional level. Consequently, the view that primary local government has limited competences in waste management is valid only with regard to the stages of deposition, treatment, and disposal. Nevertheless, the remaining competences are also of great importance and should not be underestimated.The second part also highlights the application of a “parallel” body of legislation (notably Article 23 of Law 998/1979 and certain Fire Service Regulations), through which the framework of the applicable “official” legislation—particularly the EU Directives transposed into national law—is circumvented. The “official” legislation is further undermined by the multitude of derogations provided for in various legislative acts. Finally, the problematic implementation of the law is highlighted, including the reluctance to implement announced policies, as well as the practice of “hide-and-seek” with the European Union.Through the examination, in the third part, of the case of Argolida, the critical issues that contributed to these situations are brought to light, such as the problematic application of the legislation, the ineffectiveness of waste management bodies, administrative vacillations, and the choice of temporary and ineffective solutions.

Στο πρώτο μέρος προσεγγίζεται το νομικό πλαίσιο της διαχείρισης των απορριμμάτων από το 1974 μέχρι σήμερα, ώστε να αναδειχθούν, μεταξύ των άλλων, οι αρμοδιότητες των διαφόρων οργάνων Κρατικών ή Αυτοδιοικητικών. Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, αναδεικνύεται ο κεντρικός ρόλος της Κρατικής Διοίκησης σε όλα τα επίπεδα διαχείρισης των απορριμμάτων. Στο δεύτερο μέρος προσεγγίζεται ειδικότερα ο ρόλος της πρωτοβάθμιας τοπικής αυτοδιοίκησης, μέσα κυρίως από τις διατάξεις των Κωδίκων Δήμων και Κοινοτήτων, του ν. 4555/2018, καθώς επίσης και του ν. 4819/2021. Οι ρυθμίσεις αυτές, σχετικά με τον ρόλο της, αναφέρονται κυρίως στους τομείς της συλλογής και αποκομιδής των απορριμμάτων, της ανακύκλωσης και της επαναχρησιμοποίησης των υλικών. Προφανώς οι αρμοδιότητες αυτές είναι σημαντικές και οφείλουν οι δήμοι να τις ασκήσουν αποτελεσματικά. Δεν είναι σημαντικές οι αρμοδιότητές της στην εναπόθεση, επεξεργασία και διάθεση των απορριμμάτων. Ούτως ή άλλως όμως από την πρόβλεψη του σχεδιασμού σε περιφερειακό επίπεδο μέσω του Περιφερειακού Σχεδίου Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων, ο ρόλος ενός Δήμου είναι εκ των πραγμάτων περιορισμένος, δεδομένου ότι οι χώροι εναπόθεσης, επεξεργασίας και διάθεσης δεν μπορούν να λειτουργήσουν στο επίπεδο ενός Δήμου ή μιας Κοινότητας, αλλά σε επίπεδο Περιφέρειας. Επομένως, η άποψη ότι η Πρωτοβάθμια Τοπική Αυτοδιοίκηση έχει περιορισμένες αρμοδιότητες στη διαχείριση των απορριμμάτων ισχύει μόνο για τις φάσεις της εναπόθεσης, επεξεργασίας και διάθεσης. Όμως και οι υπόλοιπες αρμοδιότητες είναι σημαντικές και δεν θα πρέπει να υποτιμηθούν. Στο δεύτερο μέρος αναδεικνύεται επίσης η εφαρμογή μιας «παράλληλης» νομοθεσίας (άρθρο 23 του ν. 998/1979 και ορισμένες Πυροσβεστικές Διατάξεις), μέσω της οποίας παρακάμπτεται το πλαίσιο της ισχύουσας «επίσημης» νομοθεσίας και ιδίως των Οδηγιών που ενσωματώθηκαν στο εθνικό δίκαιο. Η «επίσημη» νομοθεσία παρακάμπτεται επίσης από την πληθώρα των παρεκκλίσεων που προβλέπονται στα διάφορα νομοθετήματα. Τέλος αναδεικνύεται η προβληματική εφαρμογή με την απροθυμία να εφαρμοστούν οι πολιτικές οι οποίες εξαγγέλλονται, καθώς και το «κρυφτούλι» με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μέσα από την εξέταση, στο 3ο μέρος, της περίπτωσης της Αργολίδας αναδεικνύονται τα κρίσιμα ζητήματα που συνέβαλαν στις καταστάσεις αυτές, όπως η προβληματική εφαρμογή της νομοθεσίας, η αναποτελεσματικότητα των φορέων διαχείρισης, οι παλινωδίες, η επιλογή πρόσκαιρων και αναποτελεσματικών λύσεων.