Το θέμα της θαλάσσιας πανίδας στην Κρητομυκηναϊκή εικονογραφία: τύποι, προσδιορισμός ειδών, εννοιολογική θέση

Abstract

This doctoral dissertation examines the role and significance of marine fauna in the iconography of the Aegean during the Bronze Age, with particular emphasis on Minoan and Mycenaean art. The central aim of the study is to reassess marine motifs not as mere decorative elements, but as active carriers of symbolism and meaning within prehistoric societies. The research is based on the systematic analysis of archaeological material from Crete, mainland Greece, and the Aegean islands. The corpus includes ceramics, wall paintings, seal engravings, and objects of minor art, all of which are examined in terms of both form and archaeological context. Particular attention is given to specific iconographic themes, such as the octopus, the argonaut (paper nautilus), the triton shell, the marine shells, the dolphin, and the fish, which are analyzed with regard to their typology, geographical distribution, and function. Methodologically, the study combines typological and iconographic analysis with theoretical approaches drawn from social archaeology and phenomenology. Special emphasis is placed on the relationship between object and user, as well as on the ways in which visual motifs contribute to the construction of experiences, practices, and identities. The analysis seeks to illuminate the multiple layers of meaning embedded in marine imagery, taking into account both the material context and its broader social and symbolic dimensions. The results demonstrate that marine motifs form part of a complex and dynamic system of symbolism, closely linked to ritual practices, perceptions of the natural environment, and the construction of social identities. The dissertation contributes to a more nuanced and critically informed understanding of prehistoric Aegean iconography, proposing an interpretative framework that moves beyond traditional readings and highlights the active role of imagery within the prehistoric world.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάζει τον ρόλο και τη σημασία της θαλάσσιας πανίδας στην εικονογραφία του Αιγαίου κατά την Εποχή του Χαλκού, με ιδιαίτερη έμφαση στην κρητομυκηναϊκή τέχνη. Κεντρικός στόχος της έρευνας αποτελεί η επαναξιολόγηση των θαλάσσιων μοτίβων, όχι ως απλών διακοσμητικών στοιχείων, αλλά ως ενεργών φορέων συμβολισμού και νοήματος στο πλαίσιο των προϊστορικών κοινωνιών. Η μελέτη βασίζεται στη συστηματική ανάλυση αρχαιολογικού υλικού από την Κρήτη, την ηπειρωτική Ελλάδα και τα νησιά του Αιγαίου. Το υλικό περιλαμβάνει κεραμεική, τοιχογραφίες, σφραγιδογλυφία και αντικείμενα μικροτεχνίας, τα οποία εξετάζονται τόσο ως προς τη μορφή όσο και ως προς τα αρχαιολογικά τους συμφραζόμενα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε επιμέρους εικονογραφικά θέματα, όπως το χταπόδι, ο αργοναύτης, ο τρίτωνας, το κοχύλι, το δελφίνι και το ψάρι, τα οποία αναλύονται ως προς την τυπολογία, τη γεωγραφική διάδοση και τη λειτουργία τους. Μεθοδολογικά, η εργασία συνδυάζει τυπολογική και εικονογραφική ανάλυση με θεωρητικές προσεγγίσεις από την κοινωνική αρχαιολογία και τη φαινομενολογία. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στη σχέση μεταξύ αντικειμένου και χρήστη, καθώς και στον τρόπο με τον οποίο τα εικονιστικά μοτίβα συμμετέχουν στη διαμόρφωση εμπειριών, πρακτικών και ταυτοτήτων. Η ανάλυση επιδιώκει να αναδείξει τις πολλαπλές σημασιολογικές διαστάσεις των θαλάσσιων μορφών, λαμβάνοντας υπόψη τόσο το υλικό πλαίσιο όσο και τις κοινωνικές και συμβολικές τους προεκτάσεις. Τα αποτελέσματα της έρευνας καταδεικνύουν ότι τα θαλάσσια μοτίβα εντάσσονται σε ένα σύνθετο και δυναμικό σύστημα συμβολισμού, στενά συνδεδεμένο με τελετουργικές πρακτικές, αντιλήψεις για το φυσικό περιβάλλον και την κατασκευή κοινωνικών ταυτοτήτων. Η διατριβή συμβάλλει σε μια αναθεωρημένη και περισσότερο σύνθετη κατανόηση της προϊστορικής εικονογραφίας του Αιγαίου, προτείνοντας μια προσέγγιση που υπερβαίνει τις παραδοσιακές ερμηνείες και αναδεικνύει τον ενεργό ρόλο της εικόνας στον προϊστορικό κόσμο.