Ενεργός πολίτης και Ευρωπαϊκή Ένωση: απόψεις και στάσεις φοιτητών και φοιτητριών ελληνικών πανεπιστημίων

Abstract

Active citizenship is the research topic of this doctoral thesis. The theoretical background of this research is social constructivism, according to which active citizenship is being transmitted from one generation to another, being transformed and, at the same time, being institutionally validated through social interaction. The target group of the research is university students in Greece, taking into account the need, according to theory, of focused analysis of the concept, as well as the importance of youth as the age group holding the seeds of possible change in the conceptualization and implementation of the role of active citizenship. Active citizenship was sociologically analyzed and quantitative research, using self-report questionnaires, followed. Focus group interviews, content analysis and factor analysis were carried out to create the research tool. The research examined how university students in Greece perceive active citizenship on a theoretical level, how they practically function as active citizens, which factors and to what extent they consider to influence them in shaping active citizenship and which are their perceptions towards Europe and the EU. Based on the research results, active citizenship was profiled by university students in Greece, both at a normative and an empirical level. At the same time, the two hypotheses of the research were verified to a certain level. First, it emerged that there is a positive correlation, albeit weak, between the theoretical perceptions university students in Greece have on active citizenship and their empirical implementation of active citizenship. Second, it emerged that there is a positive correlation between the perceptions of university students in Greece towards Europe and the EU and their evaluations of the EU. Finally, the statistical processing of the research data showed that at the normative level of analysis of active citizenship there is an additional dimension, the “individuality”, whereas at the empirical level of analysis of active citizenship there is an additional dimension, the “reaction”, both indicating the need for further investigation of active citizenship in the future.

Αντικείμενο διερεύνησης της παρούσας διδακτορικής διατριβής αποτελεί η έννοια του ενεργού πολίτη. Ως θεωρητικό υπόβαθρο της έρευνας προκρίθηκε ο κοινωνικός κονστρουκτιβισμός, σύμφωνα με τον οποίο η έννοια του ενεργού πολίτη μεταδίδεται από γενιά σε γενιά, μετασχηματίζεται και παράλληλα επικυρώνεται θεσμικά μέσω της κοινωνικής διάδρασης. Ως ομάδα στόχου της έρευνας επιλέχτηκαν οι φοιτητές και φοιτήτριες ελληνικών πανεπιστημίων λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη, σύμφωνα με τη θεωρία, για εστιασμένη διερεύνηση της έννοιας αλλά και τη σημασία των νέων ως ηλικιακή ομάδα για την ανίχνευση πιθανών μεταβολών στην εννοιολόγηση κι εφαρμογή του ρόλου του ενεργού πολίτη. Η έννοια του ενεργού πολίτη αναλύθηκε κοινωνιολογικά κι ακολούθησε ποσοτική έρευνα με τη χρήση ερωτηματολογίων αυτοαναφοράς. Για τη δημιουργία του εργαλείου της έρευνας πραγματοποιήθηκαν εστιασμένες ομαδικές συνεντεύξεις, ανάλυση περιεχομένου και ακολούθησε ανάλυση παραγόντων. Εξετάστηκε το πώς αντιλαμβάνονται οι φοιτητές και φοιτήτριες ελληνικών πανεπιστημίων τον ρόλο του ενεργού πολίτη σε ένα θεωρητικό επίπεδο, το πώς οι ίδιοι και οι ίδιες πρακτικά λειτουργούν ως ενεργοί πολίτες, ποιοι παράγοντες και σε ποιο βαθμό θεωρούν πως τους επηρεάζουν στη διαμόρφωση της ιδιότητας του ενεργού πολίτη και πώς τοποθετούνται ως προς την Ευρώπη και την Ε.Ε. Με βάση τα αποτελέσματα της έρευνας σκιαγραφήθηκε το προφίλ του ενεργού πολίτη, σύμφωνα με τους φοιτητές και τις φοιτήτριες ελληνικών πανεπιστημίων, τόσο σε κανονιστικό όσο και σε εμπειρικό επίπεδο. Παράλληλα επιβεβαιώθηκαν ως ένα βαθμό οι δύο υποθέσεις της έρευνας. Πρώτον, προέκυψε πως υφίσταται θετική συσχέτιση, έστω κι ασθενής, μεταξύ των θεωρητικών αντιλήψεων των φοιτητών και φοιτητριών για την έννοια του ενεργού πολίτη και της εμπειρικής εκ μέρους τους εφαρμογής του ρόλου του ενεργού πολίτη. Δεύτερον, προέκυψε πως υπάρχει θετική συσχέτιση, μεταξύ των στάσεων που τηρούν οι φοιτητές και φοιτήτριες ελληνικών πανεπιστημίων απέναντι στην Ευρώπη και την Ε.Ε. και των αξιολογήσεων που κάνουν για την Ε.Ε. Τέλος, από τη στατιστική επεξεργασία των ερευνητικών δεδομένων προέκυψε στο κανονιστικό επίπεδο ανάλυσης της έννοιας του ενεργού πολίτη η πρόσθετη διάσταση της «ατομικότητας» και στο εμπειρικό επίπεδο ανάλυσης της έννοιας του ενεργού πολίτη προέκυψε η πρόσθετη διάσταση της «αντίδρασης» υποδεικνύοντας την ανάγκη για περαιτέρω διερεύνηση της ιδιότητας του ενεργού πολίτη στο μέλλον.