Η επίδραση της θέσης σώματος των βαριά πασχόντων ασθενών στην ενδοκοιλιακή υπέρταση και στο σύνδρομο κοιλιακού διαμερίσματος

Abstract

Introduction: Intra-abdominal hypertension (IAH) is common among ICU patients and may lead to abdominal compartment syndrome (ACS), which is associated with increased mortality. Intra-abdominal pressure (IAP) measurement is essential for the prevention, diagnosis, and management of IAH and ACS. According to the World Society of the Abdominal Compartment Syndrome (WSACS), bladder-based IAP measurement in the supine position is the standard method. However, as most mechanically ventilated patients are nursed in a semi-recumbent position (30°–45°) to prevent ventilator-associated pneumonia, it is unclear whether supine IAP measurements reflect true values, potentially underestimating the risk of IAH and ACS. Objective: To investigate the effect of body position on the development of IAH and ACS in critically ill, mechanically ventilated patients, and to explore associated risk factors and outcomes. Methods: A cross-sectional study was conducted in ICUs of two urban hospitals (2020–2023). Adult patients (≥18 years), under mechanical ventilation and at risk for IAH, were included. IAP was measured via the bladder at 0°, 20°, 30°, and 45° three times daily for three consecutive days (36 measurements per patient). Severity (APACHE II), organ failure (SOFA), mean arterial pressure (MAP), abdominal perfusion pressure (APP), ventilation settings, renal function, and clinical outcomes were recorded. Results: A total of 150 patients (mean age: 63.1 years; 59.3% male; 46% obese) were included, with 5,400 IAP measurements performed. IAP values were significantly lower in the supine position compared to 20°, 30°, and 45° (p<0.001), while APP was significantly higher in supine position (p<0.001). Increased BMI was an independent risk factor for IAH (OR=0.1), while abdominal distension (OR=2.34; p<0.001) and elevated lactate levels (OR=1.17; p=0.040) were associated with ACS. IAH was not significantly associated with survival or ACS development. Age, BMI, admission cause, and lactate levels at 45° on day 3 were independently associated with patient outcomes. Conclusions: Body position significantly affects IAP values in critically ill, mechanically ventilated patients, with higher readings observed at 30° and 45° elevations. Clinicians should consider body positioning when assessing IAP to avoid underdiagnosing IAH and ACS, especially in older and obese patients at higher risk.

Εισαγωγή: Η ενδοκοιλιακή υπέρταση (ΕΚΥ) είναι συχνή σε ασθενείς που νοσηλεύονται σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ) και μπορεί να οδηγήσει σε σύνδρομο κοιλιακού διαμερίσματος (ΣΚΔ), το οποίο σχετίζεται με αυξημένη θνησιμότητα. Η μέτρηση της ενδοκοιλιακής πίεσης (ΕΚΠ) αποτελεί βασικό εργαλείο για την πρόληψη, διάγνωση και αντιμετώπιση της ΕΚΥ και του ΣΚΔ. Σύμφωνα με τις οδηγίες της Παγκόσμιας Εταιρείας Συνδρόμου Κοιλιακού Διαμερίσματος (WSACS), η μέτρηση μέσω της ουροδόχου κύστης σε ύπτια θέση είναι η μέθοδος εκλογής. Ωστόσο, καθώς οι περισσότεροι ασθενείς υπό μηχανικό αερισμό νοσηλεύονται σε ημικαθιστή θέση (30°–45°) για την πρόληψη πνευμονίας που σχετίζεται με τον αναπνευστήρα, εγείρεται το ερώτημα κατά πόσο οι μετρήσεις σε ύπτια θέση αντανακλούν την πραγματική ΕΚΠ, ενδεχομένως υποεκτιμώντας τον κίνδυνο για ΕΚΥ και ΣΚΔ. Σκοπός: Η διερεύνηση της επίδρασης της θέσης του σώματος στην εμφάνιση ΕΚΥ και ΣΚΔ σε βαριά πάσχοντες υπό μηχανικό αερισμό, καθώς και η συσχέτιση της ΕΚΠ με παράγοντες κινδύνου, οργανική δυσλειτουργία και κλινική έκβαση. Μεθοδολογία: Διενεργήθηκε συγχρονική μελέτη παρατήρησης σε δύο ΜΕΘ αστικών νοσοκομείων, το διάστημα 2020–2023. Συμπεριλήφθηκαν ενήλικοι ασθενείς (>18 ετών) υπό μηχανικό αερισμό με τουλάχιστον έναν επιπλέον παράγοντα κινδύνου για ΕΚΥ. Η ΕΚΠ μετρήθηκε δια της ουροδόχου κύστης σε 0°, 20°, 30° και 45° τρεις φορές ημερησίως για τρεις ημέρες (36 μετρήσεις ανά ασθενή). Καταγράφηκαν οι δείκτες APACHE II, SOFA, η μέση αρτηριακή πίεση (ΜΑΠ), η πίεση άρδευσης κοιλίας (ΠΑΚ), οι συνθήκες αερισμού, η νεφρική λειτουργία, η διάρκεια νοσηλείας και η έκβαση. Αποτελέσματα: Το δείγμα περιλάμβανε 150 ασθενείς (μέση ηλικία: 63,1 έτη, 59,3% άνδρες, 46% παχύσαρκοι) με συνολικά 5.400 μετρήσεις. Η ΕΚΠ ήταν σημαντικά χαμηλότερη στην ύπτια θέση σε σχέση με τις 20°, 30° και 45° (p<0,001), ενώ η ΠΑΚ ήταν σημαντικά υψηλότερη στην ύπτια θέση (p<0,001). Ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου για ΕΚΥ ήταν ο αυξημένος Δείκτης Μάζας Σώματος (OR=0,1), ενώ η κοιλιακή διάταση (OR=2,34, p<0,001) και το αυξημένο γαλακτικό οξύ (OR=1,17, p=0,040) σχετίστηκαν με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης ΣΚΔ. Η ΕΚΥ δεν συσχετίστηκε στατιστικά σημαντικά με την επιβίωση ή την εμφάνιση ΣΚΔ. Η ηλικία, το ΒΜΙ, η αιτία εισαγωγής και τα επίπεδα γαλακτικού οξέος στις 45° την 3η ημέρα σχετίστηκαν ανεξάρτητα με την έκβαση των ασθενών. Συμπεράσματα: Η θέση του σώματος επηρεάζει σημαντικά τις τιμές της ΕΚΠ σε βαρέως πάσχοντες ασθενείς υπό μηχανικό αερισμό, με υψηλότερες τιμές να παρατηρούνται στις θέσεις 30° και 45°. Η θέση αυτή θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την αξιολόγηση της ΕΚΠ, για την αποφυγή της μη έγκαιρης διάγνωσης της ΕΚΥ και του ΣΚΔ, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους και παχύσαρκους ασθενείς υψηλού κινδύνου.