Sprachlernberatung zur Förderung der persönlichkeitsbezogenen Kompetenz und der Lernfähigkeit

Abstract

This dissertation investigates the impact of a seven-session intervention in Advising in Language Learning, designed and implemented by the author with university students at a Greek higher education institution. The study examines the extent to which Advising in Language Learning contributes to the development of (a) communicative language activities, (b) existential competence, with a focus on motivation, self-confidence, and self-awareness, and (c) the ability to learn, including reflection, self-regulation, and problem-solving skills. Effects are explored both immediately after the intervention and six months later.The research adopts a longitudinal mixed-methods design, integrating qualitative and quantitative approaches in order to address the research questions from multiple perspectives. Quantitative data were analysed using descriptive statistics, while qualitative data were examined through qualitative content analysis following Kuckartz and Rädiker (2022). The theoretical framework is grounded in constructivism, the sociocultural approach, and Mynard’s (2012) Dialogue, Tools and Context Model for Advising in Language Learning. Findings indicate that Advising in Language Learning reduced speaking anxiety, increased learners’ willingness to communicate, and strengthened confidence in their ability to express themselves in the target language. In addition, the intervention enhanced motivation, self-confidence, self-awareness, reflective ability, and self-regulation. Particularly influential factors included interaction among group members, interaction with the advisor, and the targeted use of advising tools. The study addresses a research gap by demonstrating that Advising in Language Learning can be effectively implemented in a group setting, whereas most previous research has focused on one-to-one advising. It also provides new insights into how Advising in Language Learning can foster key components of existential competence and the ability to learn in a systematic way. In the Greek university context, Advising in Language Learning can serve as a complementary support practice to foreign language instruction and can contribute to the development of communicative competence in German as a foreign language.

Η παρούσα διατριβή εξετάζει την επίδραση μιας συμβουλευτικής διαδικασίας γλωσσομάθειας (advising in language learning) που αποτελείται από επτά συνεδρίες, η οποία σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε από τη συγγραφέα με φοιτητές σε ένα ελληνικό πανεπιστήμιο. Σκοπός της μελέτης είναι να αναλυθεί σε ποιο βαθμό η συμβουλευτική αυτή συμβάλλει στην ενίσχυση των επικοινωνιακών γλωσσικών δραστηριοτήτων, της υπαρκτικής ικανότητας (κίνητρο, αυτοπεποίθηση, αυτοαντίληψη), καθώς και της ικανότητας μάθησης (ικανότητα αναστοχασμού, αυτορρύθμιση και ικανότητα επίλυσης προβλημάτων) – τόσο αμέσως μετά τη συμβουλευτική όσο και έξι μήνες αργότερα. Η έρευνα ακολουθεί ένα διαχρονικό σχέδιο μεικτών μεθόδων (longitudinal Mixed Methods), που συνδυάζει ποιοτικές και ποσοτικές μεθόδους, ώστε να εξεταστούν τα ερευνητικά ερωτήματα από διαφορετικές οπτικές. Η ποσοτική ανάλυση βασίζεται, μεταξύ άλλων, σε περιγραφική στατιστική, ενώ για την ποιοτική ανάλυση εφαρμόστηκε η ποιοτική ανάλυση περιεχομένου σύμφωνα με τους Kuckartz & Rädiker (2022). Το θεωρητικό πλαίσιο της μελέτης βασίζεται στον κονστρουκτιβισμό, στην κοινωνικοπολιτισμική προσέγγιση και στο μοντέλο «The Dialogue, tools and context model for advising in language learning» της Mynard (2012). Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η συμβουλευτική γλωσσομάθειας συνέβαλε στη μείωση του γλωσσικού άγχους, στην αύξηση της προθυμίας για προφορική επικοινωνία και στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης στην ικανότητα έκφρασης των φοιτητών στα γερμανικά. Επιπλέον, παρατηρήθηκε ενίσχυση του κινήτρου, της αυτοπεποίθησης, της αυτοαντίληψης, της ικανότητας αναστοχασμού και της αυτορρύθμισης. Ιδιαίτερα αποτελεσματική φάνηκε να είναι η αλληλεπίδραση με τα άλλα μέλη της ομάδας, με τη σύμβουλο, καθώς και η στοχευμένη χρήση συμβουλευτικών εργαλείων. Η μελέτη καλύπτει ένα ερευνητικό κενό, καθώς αποδεικνύει ότι η συμβουλευτική γλωσσομάθειας μπορεί να εφαρμοστεί αποτελεσματικά και σε ομαδικό πλαίσιο, σε αντίθεση με τις περισσότερες προηγούμενες μελέτες που επικεντρώνονται στην ατομική συμβουλευτική. Επιπλέον, τα ευρήματα παρέχουν νέες γνώσεις σχετικά με το πώς μπορούν να ενισχυθούν στοχευμένα, μέσω της συμβουλευτικής, η υπαρκτική ικανότητα και η ικανότητα μάθησης των μαθητών. Στο πλαίσιο της ελληνικής ανώτατης εκπαίδευσης, η συμβουλευτική μπορεί να λειτουργήσει ως ένα συμπληρωματικό υποστηρικτικό εργαλείο στη διδασκαλία ξένων γλωσσών και να συμβάλει ιδιαίτερα στην ανάπτυξη της επικοινωνιακής ικανότητας στη γερμανική γλώσσα.

Diese Dissertation untersucht die Wirkung einer sieben-Sitzungen umfassenden Sprachlernberatung (advising in language learning), die von der Verfasserin konzipiert und mit Studierenden an einer griechischen Universität durchgeführt wurde. Ziel der Studie ist es, zu analysieren, inwiefern die Sprachlernberatung zur Förderung kommunikativer Sprachaktivitäten, der persönlichkeitsbezogenen Kompetenz (Motivation, Selbstvertrauen und Selbstwahrnehmung) sowie der Lernfähigkeit (Reflexionsfähigkeit, Selbstregulation und Problemlösungsfähigkeit) beiträgt, sowohl direkt nach der Beratung als auch sechs Monate später. Die Untersuchung folgt einem longitudinalen Mixed-Methods-Design, das qualitative und quantitative Verfahren integriert, um die Forschungsfragen aus verschiedenen Perspektiven umfassend zu beleuchten. Die quantitative Auswertung basiert unter anderem auf deskriptiver Statistik; für die qualitative Analyse wurde ein qualitativ-inhaltsanalytisches Verfahren nach Kuckartz & Rädiker (2022) angewendet. Der theoretische Rahmen dieser Studie stützt sich auf den Konstruktivismus, den soziokulturellen Ansatz sowie das „The Dialogue, tools and context model for advising in language learning“ von Mynard (2012). Die Ergebnisse zeigen, dass die SLB zur Reduktion von Sprechangst führte, die Bereitschaft zur mündlichen Kommunikation („willingness to communicate“) erhöhte und das Vertrauen in die eigene Ausdrucksfähigkeit stärkte. Darüber hinaus wurden die Motivation, das Selbstvertrauen, die Selbstwahrnehmung, die Reflexionsfähigkeit und Selbstregulation gefördert. Als besonders wirkungsvoll erwiesen sich dabei die Interaktion mit den anderen Lernenden in der Gruppe, mit der Beraterin sowie der gezielte Einsatz von Beratungsinstrumenten. Die Studie schließt eine Forschungslücke, indem sie zeigt, dass Sprachlernberatung auch im Gruppensetting wirksam durchgeführt werden kann, im Gegensatz zu den meisten bisherigen Untersuchungen, die sich auf Einzelberatung konzentrieren. Darüber hinaus liefern die Ergebnisse neue Erkenntnisse darüber, wie durch SLB Komponenten der persönlichkeitsbezogenen Kompetenz und Lernfähigkeiten gezielt gestärkt werden können. Im griechischen Hochschulkontext kann SLB somit als ergänzendes Unterstützungsformat zum Fremdsprachenunterricht dienen und insbesondere zur Entwicklung der kommunikativen Kompetenz in der Zielsprache Deutsch beitragen.