Σύγκριση συνταγματικών θεσμών μεταξύ της Ε΄ Γαλλικής Δημοκρατίας και του Ηνωμένου Βασιλείου: η διοικητική σταθερά της Ιταλικής Δημοκρατίας

Abstract

The spiritual food and inspiration for this Doctoral Thesis, prepared within the framework of the Public Law Section in the Law Department of the University of Athens’ Law School, is the «constant nurturer of History», meaning the eternal struggle for the conquest of Power with the consequent use of Law as an authentic means to maintain it, as well as a source of expression for the institutions of the locally established order, since it intertwines with the traditions, development and idiosyncrasy of each state’s population and group of citizens. A comparison is attempted here between the constitutional institutions of the United Kingdom and the Vth French Republic, that is, between two cradles of the emergence and, mainly, development of Law and political institutions that influenced the World. The two former «Great Powers» of Europe have played a decisive role in shaping the global landscape as we know it today. Furthermore, The Italian Republic has been an institutional and cultural leader internationally, even before the historic Italian Unification, while today is distinguished by its stable administrative system and enhanced self-government. The comparison takes place between two states, which have often faced each other in various forms or ways on the battlefields and in the ever-changing balance of power in Europe and the World. Two undisputed protagonists of the colonial era and two founding, Permanent Members of the United Nations’ Security Council. The two-way relationship between Law and History is necessary for studying and understanding the institutional-political phenomenon worldwide. The hidden, but incomparable, beauty of Comparative Law without conventional boundaries and the attractiveness of the fact that the compared Legal structures have exerted a catalytic influence on the majority of Legal scholars worldwide, clearly make the demands of the work greater, but also the need for a more lenient judgment of it more urgent, considering the fact that the international bibliography of this subject does not concern the comparison, but only the individual quotation.

Τροφή και έναυσμα για την παρούσα Διδακτορική Διατριβή, εκπονηθείσα στο πλαίσιο του Τομέα Δημοσίου Δικαίου του Νομικού Τμήματος της Νομικής Σχολής Ε.Κ.Π.Α., αποτελεί η «διαρκής τροφός της Ιστορίας», δηλαδή ο αέναος αγώνας για την κατάκτηση της Εξουσίας με τη συνακόλουθη χρήση του Δικαίου ως αυθεντικό μέσο διακράτησής της, καθώς και ως πηγαίος τρόπος έκφρασης των θεσμών της κατά τόπους καθεστηκυίας τάξης, όπως αυτή αλληλοσυμπλέκεται με τις παραδόσεις, την ανάπτυξη και την ιδιοσυγκρασία κάθε πληθυσμού πολιτών. Οι ανά πολιτισμό αντιλήψεις περί Δικαίου δεν ταυτίζονται. Επιχειρείται εδώ μια σύγκριση μεταξύ των Συνταγματικών Θεσμών του Ηνωμένου Βασιλείου και της E’ Γαλλικής Δημοκρατίας, δηλαδή ανάμεσα σε δύο κοιτίδες εμφάνισης και, κυρίως, ανάπτυξης Δικαίου και πολιτικών θεσμών που επηρέασαν τον Κόσμο. Οι δύο πάλαι ποτέ «Μεγάλες Δυνάμεις» της Ευρώπης διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του παγκόσμιου προσκηνίου, όπως το γνωρίζουμε σήμερα. Η Ιταλική Δημοκρατία πρωταγωνιστεί θεσμικά και πολιτιστικά διεθνώς ήδη πριν την ιστορική ιταλική Ενοποίηση, ενώ διακρίνεται για το σταθερό διοικητικό σύστημά της και την ενισχυμένη αυτοδιοίκηση. Η σύγκριση λαμβάνει χώρα ανάμεσα σε δύο κράτη, που τέθηκαν πολλές φορές αντιμέτωπα με διάφορες μορφές και τρόπους στα πεδία των μαχών και των διαρκώς μεταβαλλόμενων συσχετισμών ισχύος στην Ευρώπη και τον Κόσμο. Δύο αναμφισβήτητους πρωταγωνιστές της εποχής της αποικιοκρατίας και δύο ιδρυτικά, Μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών. Η αμφίδρομη σχέση μεταξύ Νομικής και Ιστορίας είναι αναγκαία για τη μελέτη και την κατανόηση του θεσμικού και πολιτικού φαινομένου διεθνώς. Η κρυμμένη, μα ασύγκριτη, ομορφιά του άνευ συμβατικών ορίων πλαισίου του Συγκριτικού Δικαίου και η ελκυστικότητα του γεγονότος ότι οι συγκρινόμενες Δικαιικές δομές έχουν ασκήσει καταλυτική επιρροή στην πλειοψηφία των Δικαίων παγκοσμίως, κάνουν σαφώς τις απαιτήσεις της εργασίας μεγαλύτερες, μα και την ανάγκη για πιο επιεική κρίση της επιτακτικότερη εν όψει και της πραγματικότητας ότι το σύνολο της ανευρισκόμενης διεθνούς βιβλιογραφίας, η οποία εμβαθύνει στο θέμα, δεν αφορά την ίδια τη σύγκριση, παρά μόνο την επιμέρους παράθεση. Η θεσμοθέτηση, η ύπαρξη, η ισχύς και η λειτουργία κάθε κανόνα Δικαίου είναι αναμφισβήτητα ένα κοινωνικό και νομικό φαινόμενο. Το ίδιο ισχύει και για το Σύνταγμα, δηλαδή τον πρωταρχικής σημασίας υπέρτατο Καταστατικό Χάρτη κάθε ευνομούμενης δημοκρατικής Πολιτείας. Δεσμεύει το νομοθέτη και τον εφαρμοστή του Δικαίου, ρυθμίζοντας επιπλέον την ομαλή συνύπαρξη των πολιτών εντός του πλαισίου οργάνωσης και άσκησης πολιτειακής εξουσίας. Συνεπώς καθορίζει το πλαίσιο διακυβέρνησης και κατευθύνει τις σχέσεις Κράτους-πολιτών, δεδομένου ότι κύριο χαρακτηριστικό του Κράτους είναι η ανάπτυξη ιεραρχικά οργανωμένης Διοίκησης. Ο όρος «Σύνταγμα» προέρχεται από τη Λατινική Γλώσσα(«constitutio» και «rem publicam constituere» ή «σύσταση δημόσιου πράγματος») αποτελώντας σύστημα δικαιικών κανόνων με δεσμευτικό χαρακτήρα, οι οποίοι ρυθμίζουν τις σχέσεις μεταξύ των κρατικών Εξουσιών, όπως και μεταξύ αυτών και των πολιτών. Ίστανται στην υψηλότερη βαθμίδα τυπικής ισχύος ως προς τους λοιπούς κανόνες δικαίου, που ισχύουν και εφαρμόζονται εντός της ίδιας Έννομης Τάξης, όταν αυτή έχει αποφασίσει να υιοθετήσει τον γραπτό ή τον αυστηρό τύπο του Συντάγματος. Ο τύπος του αυστηρού Συντάγματος, λαμβάνοντας τη μορφή του γραπτού Συντάγματος ως ανώτερος, θεμελιώδης, γενικός, καθολικός και υπέρτατος νόμος, που καθιερώνει δικαιική «τάξη αξιών», είναι απότοκο των πολιτικών διεκδικήσεων της νεοσύστατης αστικής τάξης, όπως αυτή ανέκυψε από το 17ο αιώνα και μετά, λόγω της μετάβασης από το μακραίωνο φεουδαρχικό «πρότυπο» κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης προς τη σύγχρονη δομή του κράτους και της κοινωνίας. Η αναγκαιότητα θεσμικής έκφρασης των πολιτικών δικαιωμάτων, οριοθέτησης της απόλυτης μοναρχικής εξουσίας και πρόσβασης στη διαδικασία λήψης κρατικών αποφάσεων, επιβλήθηκε σταδιακά, ιδίως από την ανακατανομή εισοδημάτων, τη συσσώρευση και την παραγωγή νέου πλούτου, μετά τη ριζική αλλαγή του παραγωγικού προτύπου(απόρροια της Βιομηχανικής Επανάστασης). Τα αγαθά της ελευθερίας και της ιδιοκτησίας κυρίως, έπρεπε στο εξής να προστατεύονται αποτελεσματικά από την αυθαιρεσία και την καταχρηστική άσκηση εξουσίας.

La nourriture spirituelle et l'inspiration de cette thèse de doctorat, préparée dans le cadre de la Section de droit public, du Département et de la Faculté de droit à l’Universite d'Athènes, est le «nourricier constant de l'Histoire», dont la lutte éternelle pour la conquête du pouvoir avec l'utilisation conséquente du droit comme moyen authentique de le maintenir, ainsi que comme source d' expression des institutions de l'ordre établi localement, car il s'entremêle avec les traditions, le développement et l'idiosyncrasie de chaque population des citoyens. On tente ici une comparaison entre les institutions constitutionnelles du Royaume-Uni et de la Vème République française, c'est-à-dire entre les deux berceaux de l'émergence et, surtout, du développement du Droit et des institutions politiques qui ont influencé le Monde entier. Les deux anciennes «grandes puissances» européennes ont joué un rôle décisif dans la formation du paysage mondial tel que nous le connaissons aujourd’hui. En plus, la République italienne est un chef institutionnel et culturel à l’échelle international, même avant l’unification historique de l’Italie, tout en se distinguant par son système administratif stable et son gouvernement local et regional renforcé. La comparaison aura lieu entre deux États qui se sont souvent affrontés sous diverses formes et de diverses manières sur les champs de bataille et dans l’équilibre des pouvoirs en constante évolution dans l’Europe et le monde. Deux protagonistes incontestés de l’époque coloniale et deux membres fondateurs et permanents du Conseil de sécurité des Nations Unies. La relation bidirectionnelle entre le droit et l’histoire est nécessaire à l’étude et à la compréhension des phénomènes institutionnels et politiques à l’échelle internationale. La beauté cachée, mais incomparable, du droit comparé sans frontières conventionnelles et l'attrait du fait que les structures juridiques comparées ont exercé une influence catalytique sur la majorité des juristes du monde entier, rendent clairement les exigences du travail plus grandes, mais aussi plus urgente la nécessité d'un jugement plus indulgent, étant donné que la bibliographie internationale trouvée sur ce sujet ne concerne pas la comparaison elle-même, mais seulement la citation individuelle.

Il nutrimento spirituale e l'ispirazione per questa tesi di dottorato, elaborata nell'ambito della Sezione di Diritto Pubblico del Dipartimento et della Facoltà di Giurisprudenza all’Università di Atene, è il «costante nutrice della Storia», ovvero l'eterna lotta per la conquista del Potere con il conseguente utilizzo del Diritto come il mezzo autentico per mantenerlo, nonché come fonte di espressione delle istituzioni dell'ordine localmente stabilito, così come si intreccia con le tradizioni, lo sviluppo e le idiosincrasie di ogni popolazione di cittadini. Qui si tenterà un confronto tra le istituzioni costituzionali del Regno Unito e della Va Repubblica francese, vale a dire tra due culle della nascità e, soprattutto, dello sviluppo del diritto e delle istituzioni politiche che hanno influenzato il mondo. Le due ex «grandi potenze» europee hanno svolto un ruolo decisivo nel plasmare il panorama mondiale così come lo conosciamo oggi. Inoltre, la Repubblica Italiana è stata un capo istituzionale e culturale a livello internazionale anche prima della storica Unità d'Italia, e si è distinta per il suo stabile sistema amministrativo e per l'accresciuta autonomia di governo. Il confronto che si sta per realizzare avrà luogo tra due Stati che si sono spesso confrontati, in forme e modi diversi, sui campi di battaglia e nell'equilibrio di potere in evoluzione continua sul’ Europa e nel mondo. Due protagonisti indiscussi dell'epoca coloniale e due membri fondatori e permanenti del Consiglio di sicurezza delle Nazioni Unite. Il rapporto bidirezionale tra Diritto e Storia è necessario per lo studio e la comprensione dei fenomeni istituzionali e politici a livello internazionale. La bellezza nascosta, ma incomparabile, del diritto comparato senza confini convenzionali e l'attrattiva perché le strutture giuridiche comparate hanno esercitato un'influenza catalizzatrice sulla maggior parte degli studiosi del diritto in tutto il mondo, rendono chiaramente maggiori le esigenze del lavoro, ma anche più urgente la necessità di un giudizio più indulgente, in considerazione del fatto che la bibliografia internazionale reperibile su questo soggetto non riguarda la comparazione in sé, ma solo la singola citazione.