Ένα εναλλακτικό πρόγραμμα γλωσσικής διδασκαλίας για την επαγγελματική εκπαίδευση: εισαγωγή επαγγελματικής γραφής μέσα από προβληματοκεντρικό ηλεκτρονικό περιβάλλον μάθησης

Abstract

In this thesis I discuss an intervention in mother language instruction in a Greek Vocational Lyceum combining Web 2.0 tools with electronic writing pedagogy. During a full school year (2012-13), forty-six 11th grade students with typically low literacy skills participated, randomly separated in control and experimental group. The latter systematically dealt with Technical Problem Solving and completed online (Edmodo) increasingly complex writing tasks. Encouraged to reflect on and solve technical problems, they activated language skills for communicating their solutions through the synthesis of technical text-genres. Meanwhile the control group followed the conventional teaching method using the usual literary texts. Pre and post-test measurements demonstrated that, while both groups improved, the experimental group made significantly more progress in their language efficiency and writing.Students in vocational schools in Greece are less motivated. They come from educationally poor backgrounds and, thus, develop poor school progress. Among their low performance characteristics, as far as language competency is concerned, they have increased difficulty in reading comprehension and writing skills. They generally show a negative attitude towards general education courses, such as language learning and maths, in which they present very low scores compared with their General Education Lyceums peers. Various studies in Greek public education highlighted the problem of vocational students’ literacy weaknesses against students of the General Lyceum in basic curriculum subjects, such as the Modern Greek Language and Mathematics. Students’ language deficiency in vocational lyceums is attributed on the one hand to the social origin of students and on the other to the teaching methods. Generally speaking, vocational students prefer to do things and not to learn in the traditional course settings including face to face lecture, academic tasks and homework.Since learners are more comfortable in learning environments that reflect their own dominant learning style , it would make sense for vocational educators to adapt educational materials and methodologies to their students. So, the teacher-researcher decided to step to an e-learning class the content and pedagogical frame of which had to be designed from scratch. Therefore, design and instructional maters, pedagogical strategies, effectiveness factors, students' learning needs had to be considered thoroughly if her alternative e-class meant to have a real added value in comparison to the conventional teaching and learning model. For the present study the question is how new teaching approaches tailored to vocational students’ characteristics, can effectively be applied in Modern Greek language through which students are expected to foster their world and language consciousness. The researcher decided to engage students in e-learning technical problem solving activities where they had to deal with digital, multimodal learning materials in a specially constructed LMS platform (Edmodo) and, by manipulating them as data, to come up with their own technical-professional genres. The learning and teaching process was integrated in a more practical and empirical framework. So, the researcher thought that it would be more meaningful and appealing to the students if they were taught how to improve their mother language skills so as to communicate efficiently with future customers, to present business/technical information, explain problems, write and form attractive financial offers through internet, advertise their business, make accurate technical reports e.t.c. So, somehow the challenge for the teacher was to transform academic language learning to a purposeful, subject specific language learning by utilizing technological potentials for constructing e-environments simulating job communities and work settings. The aim was twofold: first, the students should acquire new knowledge in relation to their professional field (motivation increase), secondly, they should develop skills in handling the professional language and generally develop greater fluency as future technicians-professionals. Thus, the Greek language was not taught as a separate subject or as a mean of general discussion and information about the world (a methodology traditionally applied to Greek education with an emphasis on linguistic learning, academic tasks and the use of scholar 'genres'), but as a tool for professional improvement through critical thinking on technical real life situations.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή περιγράφει την εφαρμογή ενός προγράμματος διδακτικής παρέμβασης στο μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας σε 46 μαθητές της Β΄ Τάξης ενός ελληνικού Επαγγελματικού Λυκείου (1ο ΕΠΑ.Λ Λαμίας) κατά το σχολικό έτος 2012-13. Ερευνήθηκε η δυνατότητα βελτίωσης του γλωσσικού γραμματισμού των μαθητών/τριών ειδικά σε σχέση με την Παραγωγή Γραπτού Λόγου όταν οι σχολικές πρακτικές γραμματισμού συνδεθούν με τα επαγγελματικά ενδιαφέροντα, τους επαγγελματικούς στόχους, την εργασιακή εμπειρία των σπουδαστών/τριών των τεχνικών σχολείων της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και το Π.Σ των μαθημάτων των Τομέων και Ειδικοτήτων που ακολουθούν οι μαθητές/τριες. Κατά κανόνα οι μαθητές/τριες των ΕΠΑ.Λ, εάν ερωτηθούν, θα απαντήσουν ότι προτιμούν να κάνουν πράγματα παρά να μελετούν. Πράγματι οι χαμηλές επιδόσεις τους στα μαθήματα γενικής παιδείας, που επιβαρύνουν με αρκετή θεωρία το πρόγραμμά τους, επιβεβαιώνουν αυτή τη στάση τους. Ερχόμενοι στο ερευνητικό μας πεδίο που αφορά στη γλωσσική εκπαίδευση στα ΕΠΑ.Λ, ο ακαδημαϊκός προσανατολισμός του μαθήματος της Ν.Ε Γλώσσας με την παραδοσιακή κειμενοκεντρική προσέγγιση, τον αποκλεισμό από τα σχολικά κειμενικά είδη (επιστημονικά, δημοσιογραφικά, επιχειρηματολογικά πειθούς, λογοτεχνικά) τεχνικών, επαγγελματικών ειδών γραφής χρηστικού χαρακτήρα, και την απαίτηση γραπτής ανάπτυξης θεμάτων γενικού κοινωνικού προβληματισμού δημιουργεί, ίσως, ένα αγεφύρωτο κενό ανάμεσα σε αυτό που προσφέρεται ως επίσημο γλωσσικό πρόγραμμα και σε αυτό που θα ταίριαζε στις πραγματικές μαθησιακές ανάγκες και το προφίλ των μαθητών των ΕΠΑ.Λ, γεγονός που πιθανότατα συνευθύνεται και για την εκπεφρασμένη από πλευράς μαθητών αποφυγή εμπλοκής σε εργασίες παραγωγής γραπτού λόγου. Στα πλαίσια εκπόνησης της παρούσας διατριβής η ερευνήτρια ήλεγξε εάν και σε τι βαθμό η αλλαγή της ακολουθούμενης μεθοδολογίας ως προς την παραγωγή γραπτού λόγου μπορεί να άρει την άρνηση απέναντι στη σχολική συγγραφική δραστηριότητα και να βελτιώσει τη γλωσσική ικανότητα των μαθητών. Σε μια έρευνα δράσης με αληθή πειραματικό σχεδιασμό, η ερευνήτρια επέλεξε τυχαία από ένα δειγματοληπτικό πλαίσιο δύο ομάδες μαθητών που ορίστηκαν για τις ανάγκες της έρευνας ως πειραματική ομάδα και ομάδα ελέγχου. Για την πειραματική ομάδα σχεδιάστηκε και εφαρμόστηκε ένα προβληματοκεντρικό πρόγραμμα ηλεκτρονικών δραστηριοτήτων παραγωγής λόγου, όπου η επαφή με τα θέματα (topics-τεχνικά προβήματα), η αλληλεπίδραση με το μαθησιακό-υποστηρικτικό υλικό, η ανταπόκριση στις απαιτήσεις των προβλημάτων και των παραγόμενων κειμενικών ειδών λάβαιναν χώρο σε ένα πολυτροπικό περιβάλλον εργασίας. Υιοθετώντας την αρχή ότι η γλώσσα μαθαίνεται καλύτερα μέσα σε ένα αυθεντικό επικοινωνιακό περιβάλλον (Γνωστική Ψυχολογία, Μάθηση βάσει Περιεχομένου), το περιεχόμενο του γλωσσικού μαθήματος προσαρμόστηκε στο περιεχόμενο των Επαγγελματικών Τομέων και Ειδικοτήτων ώστε η γλωσσική έκφραση να εξασκείται σε γνωστικές περιοχές οικείες στους μαθητές και που να έχουν ένα προφανές νόημα και συγκεκριμένο σκοπό για αυτούς. Παράλληλα επιλέχτηκε μια πιο ενεργητική παιδαγωγική μέθοδος, η Μάθηση μέσω Επίλυσης Προβλήματος ως ένα διδακτικό σύστημα που αυθόρμητα μπορεί να συνδυάσει στρατηγικές επίλυσης προβλήματος και βασικές γλωσσικές γνώσεις και δεξιότητες, με το να τοποθετεί τους μαθητές σε πιο συμμετοχικό ρόλο στη διαδικασία παραγωγής νοήματος. Το πρόγραμμα στηρίχτηκε σε μαθησιακές ενότητες - δραστηριότητες που εκκινούν από ένα τεχνικό πρόβλημα και μέσα από μια μετασχηματιστική μαθησιακή εμπειρία καταλήγουν στην καθοδηγούμενη, αλλά με αυξανόμενη προοδευτικά αυτονομία, παραγωγή τεχνικών κειμενικών ειδών (Μάθηση βάσει Σχεδιασμού, Παιδαγωγική των Κειμενικών Ειδών). Με αυτό τον τρόπο η παρέμβαση προσέλαβε χαρακτηριστικά ενός Ηλεκτρονικού Προγράμματος Επαγγελματικής/Τεχνικής Γραφής εμβαπτίζοντας τους μαθητές σε επαγγελματικούς ρόλους και εντάσσοντάς τους σε ηλεκτρονικές επαγγελματικές ομάδες (Εμπλαισιωμένη Μάθηση). Μέσω των στατιστικών μετρήσεων που έγιναν στην αρχή, κατά τη διάρκεια και στο τέλος της πειραματικής εφαρμογής, με βάση κειμενοκεντρικά κριτήρια αξιολόγησης της γραπτής επίδοσης των μαθητών και των δύο ομάδων, φαίνεται πως η ερευνητική ομάδα σε σχέση με τη ομάδα ελέγχου που ακολούθησε το συμβατικό πρόγραμμα σπουδών στη ν.ε γλώσσα, παρουσίασε μια αισθητή βελτίωση στη συμμετοχή και στις δεξιότητες παραγωγής γραπτού λόγου. Ο κατάλληλος ηλεκτρονικός παιδαγωγικός σχεδιασμός - εν προκειμένω, μια Προβληματοκεντρική Γλωσσική Διδασκαλία που αξιοποιεί τις τεχνολογικές δυνατότητες ενός εκπαιδευτικού διαδικτυακού κοινωνικού συστήματος ηλεκτρονικής μάθησης (Edmodo) - μπορεί πράγματι να βελτιστοποιήσει το προσδοκώμενο μαθησιακό αποτέλεσμα. Τέλος, η παρούσα έρευνα ανακίνησε θέματα που άπτονται περαιτέρω ερευνητικής ενασχόλησης, όπως η αναθεώρηση του υπάρχοντος Γλωσσικού Προγράμματος Σπουδών των Επαγγελματικών Λυκείων σε μια κατεύθυνση πραγματικά μαθητοκεντρική.