Οι εκπαιδευτικές ανάγκες και ο φόβος για την ακτινοθεραπεία σε γυναίκες με καρκίνο του μαστού

Abstract

Introduction: Breast cancer is the most common malignancy among women, and radiotherapy remains a cornerstone of its treatment. Despite its well-established therapeutic benefits, radiotherapy is often accompanied by substantial psychological burden, with fear being one of the most prevalent and multidimensional emotional reactions. Structured and culturally appropriate patient education has been shown to reduce psychological distress and enhance treatment adaptation. At the same time, no validated instrument existed in Greek for assessing fear specifically related to radiotherapy. Aim: The aim of this dissertation was to investigate the fear and educational needs of women with breast cancer undergoing radiotherapy, as well as to evaluate the effectiveness of a structured educational intervention in reducing fear and improving the psychological and functional status of patients. Materials & Methods: This quantitative study was conducted in two sequential stages. In the first stage, procedures of translation, cultural adaptation and psychometric evaluation of the QAFRT were performed, including factor analysis and reliability testing. In the second stage, 149 women with breast cancer participated and were allocated into an intervention group and a control group. The educational intervention consisted of a structured informational leaflet. Data collection was performed using the following instruments: Eastern Cooperative Oncology Group (ECOG) scale, Questionnaire for Assessing Fear of Radiotherapy in Oncology Patients (QAFRT), Profile of Mood States (POMS), MD Anderson Symptom Inventory (MDASI), Information Styles Questionnaire (ISQ), along with a clinical and demographic characteristics form. Statistical analysis was conducted using a mixed two-factor ANOVA model to examine longitudinal changes and between-group differences. Results: The Greek version of the QAFRT demonstrated high internal consistency, strong test–retest reliability, and a confirmed four-factor structure. The educational intervention led to significant reductions in total fear and all QAFRT subscales (p<0.0005). Improvements were also observed in psychological states (tension, depression, anger, confusion, fatigue) and symptom burden (p=0.002), while informational needs decreased substantially following the intervention (p<0.0005). Conclusions: Fear of radiotherapy among women with breast cancer is frequent and multidimensional. The Greek QAFRT is a reliable and valid tool for its assessment. The structured educational intervention proved effective in reducing fear, improving psychological well-being, and addressing informational needs, highlighting the essential role of patient education within oncology nursing.

Εισαγωγή: Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί τον συχνότερο τύπο καρκίνου στις γυναίκες, ενώ η ακτινοθεραπεία παραμένει βασική θεραπευτική επιλογή με αποδεδειγμένο όφελος. Παρά την αποτελεσματικότητά της, η διαδικασία συνοδεύεται από σημαντικό ψυχολογικό φόρτο, με τον φόβο να αποτελεί μία από τις κυρίαρχες και πολυδιάστατες συναισθηματικές αντιδράσεις. Η επαρκής και δομημένη εκπαίδευση των ασθενών έχει αποδειχθεί ότι μειώνει την ψυχολογική δυσφορία και ενισχύει την προσαρμογή στη θεραπεία. Παράλληλα, απουσιάζει στα ελληνικά ένα ψυχομετρικά τεκμηριωμένο εργαλείο για την ειδική αξιολόγηση του φόβου που σχετίζεται με την ακτινοθεραπεία. Σκοπός: Σκοπός της διατριβής ήταν η διερεύνηση του φόβου και των εκπαιδευτικών αναγκών γυναικών με καρκίνο μαστού που υποβάλλονται σε ακτινοθεραπεία καθώς και η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας μιας δομημένης εκπαιδευτικής παρέμβασης. Υλικό & Μέθοδος: Πρόκειται για μία ποσοτική μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε δύο στάδια. Στο πρώτο στάδιο, ακολουθήθηκαν διαδικασίες μετάφρασης, πολιτισμικής προσαρμογής και ψυχομετρικής αξιολόγησης του QAFRT, με παραγοντική ανάλυση και δείκτες αξιοπιστίας. Στο δεύτερο στάδιο συμμετείχαν 149 γυναίκες με καρκίνο μαστού, κατανεμημένες σε ομάδα παρέμβασης και ομάδα ελέγχου. Η εκπαιδευτική παρέμβαση περιλάμβανε ενημερωτικό φυλλάδιο. Χρησιμοποιήθηκαν τα ερωτηματολόγια Eastern Cooperative Oncology Group (ECOG), Questionnaire for Assessing Fear of Radiotherapy in Oncology Patients (QAFRT), Profile of Mood States (POMS), MD Anderson Symptom Inventory (MDASI), Information Scale Questionnaire (ISQ) και κλινικοδημογραφικά χαρακτηριστικά. Η ανάλυση πραγματοποιήθηκε με μικτό μοντέλο ANOVA δύο παραγόντων.Αποτελέσματα: Η ελληνική έκδοση του QAFRT παρουσίασε υψηλή εσωτερική συνοχή και ισχυρή επαναληψιμότητα, επιβεβαιώνοντας τετραπαραγοντική δομή. Η εκπαιδευτική παρέμβαση οδήγησε σε σημαντική μείωση του συνολικού φόβου και όλων των υποκλιμάκων του QAFRT (p<0.0005). Βελτιώθηκαν επίσης οι ψυχολογικές διαθέσεις (ένταση, κατάθλιψη, θυμός, σύγχυση, κόπωση) και μειώθηκαν τα συμπτώματα και οι επιπτώσεις τους στην καθημερινότητα (p<0.0005), ενώ οι πληροφοριακές ανάγκες περιορίστηκαν σημαντικά μετά την παρέμβαση (p=0.002). Συμπεράσματα: Ο φόβος για την ακτινοθεραπεία στις γυναίκες με καρκίνο μαστού είναι συχνός και πολυδιάστατος. Το QAFRT αποδείχθηκε αξιόπιστο και έγκυρο εργαλείο για την αξιολόγησή του στην ελληνική πραγματικότητα. Η στοχευμένη εκπαιδευτική παρέμβαση βελτίωσε ουσιαστικά τον φόβο, την ψυχολογική κατάσταση και τις πληροφοριακές ανάγκες, υπογραμμίζοντας τον κρίσιμο ρόλο της νοσηλευτικής εκπαίδευσης στην ογκολογική φροντίδα.