Προσδιοριστικοί παράγοντες υιοθέτησης στρατηγικών βιωσιμότητας, οι επιδράσεις τους στις επιχειρησιακές αποδόσεις και η συμπεριφορά των καταναλωτών

Abstract

The transition to sustainable development models is one of the most significant challenges of our time, as governments, businesses, and society face the multidimensional consequences of the climate crisis, the depletion of natural resources, and the growing social pressure for responsible business strategies. The need to address sustainability challenges is a critical issue for businesses, as they are called upon to balance between maintaining profitability and pursuing sustainable operations. Businesses operate in an environment where stakeholder demands and regulatory pressures are constantly increasing, making the development of effective sustainability strategies an integral part of their long-term competitiveness. At the same time, the effectiveness of the sustainability strategies they implement depends largely on how consumers perceive and respond to them. This doctoral thesis examines the influence of stakeholders on the formulation and implementation of sustainability strategies by businesses, as well as the consequences of these strategies on business performance. At the same time, it explores the cognitive and external factors that influence sustainable consumer behavior. Based on a complex theoretical framework that combines theoretical approaches from both business and consumer behavior, this thesis develops an integrated model that links stakeholders, sustainability strategies, and business performance with sustainable consumer behavior. It aims to bridge the gap between theory and practice, providing a multidimensional framework for analysis and practical guidance on more effective and sustainable management. Two extensive surveys, conducted separately on a sample of 274 businesses and 610 consumers, served as the basis for the empirical analysis. The data processing was performed using Structural Equation Modeling (SEM) to explore and confirm the research hypotheses. The findings demonstrate that stakeholder pressures, especially from the management team, employees, and banks, significantly affect the implementation of diverse sustainability strategies, which enhance both economic and environmental performance. From the consumer perspective, environmental attitude, perceived environmental knowledge, and green consumer values significantly shape consumer behavior. Furthermore, consumers’ receptivity to green communication and their engagement with businesses that implement sustainable strategies serve as mediating mechanisms, while information-seeking functions as a moderating factor. The thesis makes a theoretical contribution by combining fragmented approaches into an integrated model of corporate and consumer sustainability. It provides new empirical data on Greek businesses and consumers. Furthermore, it offers practical guidance for companies seeking sustainable competitive advantages and for policymakers aiming to promote business environmental responsibility.

Η μετάβαση προς τα βιώσιμα πρότυπα ανάπτυξης αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις της σύγχρονης εποχής, καθώς κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και κοινωνία αντιμετωπίζουν τις πολυδιάστατες συνέπειες της κλιματικής κρίσης, της εξάντλησης των φυσικών πόρων και της αυξανόμενης κοινωνικής πίεσης για υπεύθυνες επιχειρηματικές στρατηγικές. Η ανάγκη αντιμετώπισης των προκλήσεων βιωσιμότητας αποτελεί κρίσιμο ζήτημα για τις επιχειρήσεις, καθώς καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στη διατήρηση της κερδοφορίας και στην επιδίωξη βιώσιμης λειτουργίας. Οι επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται σε ένα περιβάλλον όπου οι απαιτήσεις των ενδιαφερόμενων μερών και οι ρυθμιστικές πιέσεις αυξάνονται συνεχώς, καθιστώντας τη χάραξη αποτελεσματικών στρατηγικών βιωσιμότητας αναπόσπαστο στοιχείο της μακροπρόθεσμης ανταγωνιστικότητάς τους. Παράλληλα, η αποτελεσματικότητα των στρατηγικών βιωσιμότητας που εφαρμόζουν, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο με τον οποίο οι καταναλωτές, τις αντιλαμβάνονται και ανταποκρίνονται σε αυτές. Η παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάζει την επίδραση των ενδιαφερόμενων μερών στη διαμόρφωση και εφαρμογή στρατηγικών βιωσιμότητας από τις επιχειρήσεις, καθώς και τις συνέπειες αυτών των στρατηγικών στην επιχειρησιακή απόδοση. Παράλληλα, διερευνά τους γνωστικούς και εξωτερικούς παράγοντες που επηρεάζουν τη βιώσιμη συμπεριφορά των καταναλωτών. Η παρούσα διατριβή βασιζόμενη σε ένα σύνθετο θεωρητικό πλαίσιο που συνδυάζει τις θεωρητικές προσεγγίσεις, τόσο της επιχειρησιακής όσο και της καταναλωτικής συμπεριφοράς, αναπτύσσει ένα ολοκληρωμένο μοντέλο που συνδέει τα ενδιαφερόμενα μέρη, τις στρατηγικές βιωσιμότητας με την επιχειρησιακή απόδοση και τη βιώσιμη συμπεριφορά των καταναλωτών. Με τον τρόπο αυτό επιδιώκει να καλύψει το υφιστάμενο κενό στη θεωρία και στην πρακτική, προσφέροντας ένα πολυδιάστατο πλαίσιο ανάλυσης και πρακτικές κατευθύνσεις για πιο αποτελεσματική βιώσιμη διαχείριση. Η εμπειρική ανάλυση στηρίζεται σε δύο εκτεταμένες έρευνες που διεξήχθησαν ξεχωριστά σε δείγμα 274 επιχειρήσεων και 610 καταναλωτών. Η επεξεργασία των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με τη μεθοδολογία των Δομικών Μοντέλων Εξισώσεων (Structural Equation Modelling, SEM), προκειμένου να διερευνηθούν οι σχέσεις μεταξύ των μεταβλητών και να επιβεβαιωθούν οι ερευνητικές υποθέσεις. Τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι οι πιέσεις των ενδιαφερόμενων μερών, ιδίως από την ομάδα διοίκησης, τους εργαζόμενους και τις τράπεζες, επηρεάζουν σημαντικά την εφαρμογή ποικίλων στρατηγικών βιωσιμότητας, οι οποίες ενισχύουν τόσο την οικονομική όσο και την περιβαλλοντική απόδοση. Από την πλευρά των καταναλωτών, η περιβαλλοντική στάση, η αντιληπτή περιβαλλοντική γνώση και οι πράσινες καταναλωτικές αξίες επηρεάζουν καθοριστικά τη βιώσιμη συμπεριφορά των καταναλωτών, με τη δεκτικότητα των καταναλωτών στην πράσινη επικοινωνία και τη δέσμευση τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με επιχειρήσεις που εφαρμόζουν βιώσιμες στρατηγικές, να λειτουργούν ως διαμεσολαβητικοί μηχανισμοί, ενώ η αναζήτηση πληροφοριών δρα ως μετριαστικός παράγοντας. Η διατριβή συμβάλλει θεωρητικά συνδυάζοντας κατακερματισμένες προσεγγίσεις σε ένα ολοκληρωμένο μοντέλο εταιρικής και καταναλωτικής βιωσιμότητας. Παρέχει νέα εμπειρικά δεδομένα για την ελληνική επιχειρηματική και καταναλωτική πραγματικότητα. Ταυτόχρονα, προσφέρει πρακτικές κατευθύνσεις για τις επιχειρήσεις που επιδιώκουν βιώσιμα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα και για τους υπευθύνους φορείς χάραξης πολιτικής που στοχεύουν στην ενίσχυση της περιβαλλοντικής υπευθυνότητας των επιχειρήσεων.