Η συστημική προσέγγιση της σχολικής κουλτούρας ως παράγοντα αποτελεσματικής σχολικής ανάπτυξης

Abstract

The present research investigates the phenomenon of school culture as an emergent systemic phenomenon, examining its pivotal role in facilitating effective school development. It specifically focuses on the functional interdependence of the three fundamental Decision Premises (Programming, Personnel, and Communication) through the theoretical lens of Niklas Luhmann’s Social Systems Theory. Following a rigorous theoretical inquiry, a mixed-methods research design was employed to triangulate quantitative data from questionnaires with qualitative insights gathered via interviews and focus groups. This methodological framework was further augmented by the application of Second-Order Observation aiming at exploring the organization’s reflexive capacity. The findings substantiate that school culture constitutes an autopoietic and self-evolving phenomenon, arising from the dynamic interaction between primary Decision Premises and supplementary organizational variables and further decision premises. The study demonstrates that the systematic scrutiny of these premises and the identification of systemic deficiencies enable the organization to activate its capacity for self-reflection. Consequently, culture serves as the operative mechanism that, through organizational self-awareness, catalyzes self-improvement processes and fosters sustainable school development.

Η παρούσα έρευνα διερευνά το φαινόμενο της σχολικής κουλτούρας ως ένα αναδυόμενο συστημικό φαινόμενο και εξετάζει τον καθοριστικό της ρόλο ως παράγοντα αποτελεσματικής σχολικής ανάπτυξης, εστιάζοντας στη λειτουργική αλληλεξάρτηση των τριών βασικών Προϋποθέσεων Απόφασης (Προγραμματικές, Προσωπικού, Επικοινωνίας), υπό το πρίσμα της συστημικής θεωρίας του Niklas Luhmann. Για τη διερεύνηση του φαινομένου και κατόπιν ενδελεχούς θεωρητικής προσέγγισης του φαινομένου, υιοθετήθηκε μικτή μεθοδολογία, προκειμένου να συνδυαστούν ποσοτικά δεδομένα (ερωτηματολόγιο) και ποιοτικά δεδομένα (συνεντεύξεις, ομάδα εστίασης). Η μεθοδολογική προσέγγιση ενισχύθηκε με την εφαρμογή της Παρατήρησης 2ης Τάξης για τη διερεύνηση της αναστοχαστικής ικανότητας του οργανισμού. Τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν ότι η σχολική κουλτούρα είναι ένα αυτοποιητικό και αυτοεξελισσόμενο φαινόμενο, αναδυόμενο μέσω της αλληλεπίδρασεις Βασικών Προϋποθέσεων Απόφασης αλλά και άλλων επιμέρους. Η έρευνα κατέδειξε ότι η συστηματική διερεύνηση των Προϋποθέσεων Απόφασης και η ανάδειξη των ανεπαρκειών δίνει τη δυνατότητα στον οργανισμό να ενεργοποιήσει την αναστοχαστική ικανότητα. Κατ' αυτόν τον τρόπο, η κουλτούρα λειτουργεί ως ο ενεργός μηχανισμός που, μέσω της οργανωσιακής αυτογνωσίας, οδηγεί το σύστημα σε διαδικασίες αυτοβελτίωσης και βιώσιμης σχολικής ανάπτυξης.