Η φορολογική διάσταση της προστασίας του περιβάλλοντος

Abstract

This dissertation aims to highlight the necessity of integrating the taxation and, more broadly, the fiscal dimension into the field of environmental protection. More specifically, it focuses on the fact that this necessity arises from the economic nature of the problems associated with climate change. Given that the concept of sustainable development encompasses the environment, the economy, and society, the European Union, as well as other international organizations, have shown a continuously growing interest in these issues.Until recently, economic factors and variables, and more specifically tax-related ones, played a minor role within the framework of environmental law. Fiscal approaches primarily focused on purely economic factors and variables, taking limited account of environmental aspects. Today, however, the available data on these matters require that the two areas - environmental protection and the economy (taxation) – can be "integrated," given their strong interrelation. In particular, this integration should occur at all possible levels, namely: (a) in policy design and implementation, (b) in the preparation of plans and programs, (c) in the adoption of measures to address climate change and related challenges, and (d) in the selection of methods and techniques for their assessment, so that the fiscal and tax dimension is appropriately aligned with the environmental dimension. A characteristic example of such integration is found in presentational performance budgeting and green budgeting, in which each program is assessed for its incorporation of the principle of sustainable development. In this context, it should be noted that, at the European Union level, sustainable development indicators are utilized, derived from a unified approach to environmental and economic data. To achieve the objectives of this dissertation, it is necessary to present the fundamental aspects of environmental protection, specifically those relating to the Environmental Impact Assessments (EIAs) of projects, activities, plans, or programs, as well as the methods and techniques for evaluating their environmental impacts. It is noteworthy that, in traditional assessment methods and techniques, taxation and fiscal factors were not included. This dissertation demonstrates that such assessments must now adopt a broader scope, giving a prominent role to taxation and fiscal policy issues. The originality and, at the same time, the challenge of this undertaking lie in the attempt to incorporate additional factors and variables - namely economic, fiscal, and tax-related ones - into primarily technical matters (assessment methods and techniques that rely on technical factors), oriented towards environmental protection. This is in line with the integration of the environmental dimension into all Union policies, pursuant to Article 11 of the Treaty on the Functioning of the European Union (TFEU). In this regard, existing models analyzed within assessment methods and techniques must be enriched with economic factors, resulting in a more effective analysis. The objective is precisely to enhance the existing models with economic, tax-, and fiscal factors and variables.

Η παρούσα διατριβή επιχειρεί να αναδείξει την αναγκαιότητα ένταξης της φορολογικής και εν γένει δημοσιονομικής διάστασης στον τομέα προστασίας του περιβάλλοντος. Πιο συγκεκριμένα, εστιάζει στο ότι η αναγκαιότητα αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι τα προβλήματα που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή παρουσιάζουν έντονο οικονομικό χαρακτήρα. Δεδομένου ότι η έννοια της βιώσιμης ανάπτυξης περιλαμβάνει τόσο το περιβάλλον όσο και την οικονομία και την κοινωνία, η ΕΕ, καθώς και οι άλλοι διεθνείς οργανισμοί επιδεικνύουν συνεχώς αυξανόμενο ενδιαφέρον για τα θέματα αυτά. Μέχρι πρότινος, παράγοντες και μεταβλητές οικονομικού και ειδικότερα φορολογικού χαρακτήρα έπαιζαν μικρό ρόλο στο πλαίσιο του δικαίου περιβάλλοντος. Οι δε δημοσιονομικές προσεγγίσεις εστίαζαν κυρίως σε παράγοντες και μεταβλητές καθαρά οικονομικού χαρακτήρα, που σε πολύ περιορισμένη έκταση λάμβαναν υπόψη την περιβαλλοντική συνιστώσα. Σήμερα, ωστόσο, τα δεδομένα για την προσέγγιση των ανωτέρω θεμάτων επιβάλλουν οι δύο τομείς, δηλαδή ο τομέας προστασίας του περιβάλλοντος και η οικονομία (φορολογία), να «ενοποιηθούν», καθώς παρουσιάζουν έντονη συσχέτιση μεταξύ τους. Ειδικότερα, η «σύζευξη» αυτή θα πρέπει να λάβει χώρα σε όλα τα δυνατά επίπεδα και ειδικότερα α) στον σχεδιασμό και άσκηση πολιτικών, β) στη δημιουργία σχεδίων και προγραμμάτων, γ) στη λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και των σχετικών με αυτή προβλημάτων και δ) στην επιλογή μεθόδων και τεχνικών εκτίμησης τέτοιων, ώστε η φορολογική και δημοσιονομική συνιστώσα να συσχετιστεί καταλλήλως με την περιβαλλοντική. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της σύζευξης είναι ο προϋπολογισμός προγραμμάτων (presentational performance budgeting) και ο πράσινος προϋπολογισμός (green budgeting), όπου σε κάθε πρόγραμμα εκτιμάται και αξιολογείται η ενσωμάτωση της αρχής της βιώσιμης ανάπτυξης. Στο πλαίσιο αυτό επισημαίνεται ότι σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης αξιοποιούνται οι δείκτες βιώσιμης ανάπτυξης, που προκύπτουν από ενιαία προσέγγιση περιβαλλοντικών και οικονομικών δεδομένων. Προκειμένου να υλοποιηθούν οι σκοποί της κρινόμενης διατριβής, απαραίτητη προϋπόθεση είναι να παρουσιαστούν βασικές πτυχές της περιβαλλοντικής προστασίας και συγκεκριμένα, εκείνες οι πτυχές που αφορούν την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων από έργα/δραστηριότητες/σχέδια/προγράμματα, καθώς και οι μέθοδοι και τεχνικές εκτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων από αυτά. Ενδεικτικά πρέπει να αναφερθεί ότι στις μεθόδους και τεχνικές εκτίμησης, δεν περιλαμβάνονταν φορολογικοί και δημοσιονομικοί παράγοντες και μεταβλητές. Μέσω της παρούσας διατριβής καθίσταται σαφές ότι οι μελέτες αυτές πλέον θα πρέπει να έχουν πολύ διευρυμένο χαρακτήρα και τα θέματα της φορολογικής και δημοσιονομικής πολιτικής να έχουν προέχουσα θέση. Η πρωτοτυπία και συνάμα η δυσκολία του παρόντος εγχειρήματος έγκειται στο γεγονός ότι γίνεται προσπάθεια σε καταρχήν τεχνικά ζητήματα (μέθοδοι και τεχνικές εκτίμησης με τεχνικούς παράγοντες) να υπεισέλθουν και άλλου είδους παράγοντες και μεταβλητές, όπως οικονομικοί, δημοσιονομικοί και φορολογικοί παράγοντες και πολιτικές, προσανατολισμένες και στην προστασία του περιβάλλοντος (στο πλαίσιο ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής συνιστώσας σε όλες τις πολιτικές της ένωσης, σύμφωνα με το άρθρο 11 ΣΛΕΕ). Στην περίπτωση αυτή θα πρέπει να εμπλουτιστούν τα διάφορα μοντέλα, που έχουν αναλυθεί στις μεθόδους και τεχνικές εκτίμησης, με οικονομικούς παράγοντες, με αποτέλεσμα η ανάλυση να είναι καταρχήν πιο αποτελεσματική. Στόχος είναι ακριβώς ο εμπλουτισμός του ήδη υπάρχοντος μοντέλου με παράγοντες και μεταβλητές για την προστασία του περιβάλλοντος - και με άλλους - οικονομικούς, φορολογικούς και δημοσιονομικούς παράγοντες και μεταβλητές.