Η αυτοποτελεσματικότητα των διευθυντών της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στη συμπεριληπτική ηγεσία: σχέση με τη στάση απέναντι στη συμπερίληψη, την επαγγελματική δέσμευση και το επαγγελματικό στρες

Abstract

Leadership for Inclusion in Schools constitutes a contemporary approach to educational leadership that integrates transformational, pedagogical, and collaborative practices with the aim of creating equitable and high-quality schools for all students. The present study, employing a mixed-methods research design, sought to conceptualise Self-Efficacy (SE) in Inclusive Leadership (IL) and to measure its levels through a newly developed, purpose-designed questionnaire (Cronbach’s α=0.95). In parallel, the study examined its relationship with occupational and demographic factors, as well as its association with attitudes toward inclusion, work engagement, and occupational stress. The results identified three dimensions of SE in IL: (i) SE in collaboratively functioning the organisation, (ii) SE in improving the quality of teaching for all, and (iii) SE in setting the direction, all fully aligned with the leadership model of the European Agency for Special Needs and Inclusive Education. Greek school principals scored lower on dimension (ii). Paired-samples t-tests and ANOVA indicated that total SE in IL varies according to training and administrative experience. Pearson’s correlation coefficient revealed a moderate, positive, and statistically significant association between SE in IL and attitudes toward inclusion (r>0.53, p<0.001) as well as work engagement (r>0.55, p<0.001), while its relationship with occupational stress was weak and negative (r=-0.13, p<0.012). Multiple regression analysis showed that SE in IL is predicted by prior successful experience, perceived controllability, and support from parents and teachers. Dimensions (i) and (ii) of SE in IL, combined with training in inclusion-related issues, predicted attitudes toward inclusion, whereas dimensions (i) and (iii), together with perceived control, predicted work engagement. The analysis of qualitative data reinforced the findings of the quantitative study, further highlighting that IL practices implemented by school principals are adapted to their school’s context and are associated not only with levels of SE in IL, but also with their attitudes toward inclusion.The absence of similar studies internationally underscores the originality of the present research, which reinforces the theories of Bandura (1977) and Ajzen (2012) and provides directions for the development of policies and professional empowerment programmes for school leaders in support of inclusive education.

Η Ηγεσία για τη Συμπερίληψη στα Σχολεία συνιστά μια σύγχρονη προσέγγιση της εκπαιδευτικής ηγεσίας, που συνδυάζει μετασχηματιστικές, παιδαγωγικές και συνεργατικές πρακτικές με στόχο τη δημιουργία δίκαιων και ποιοτικών σχολείων για όλους τους μαθητές. Η παρούσα μελέτη, με μικτό ερευνητικό σχεδιασμό, επιχείρησε να ορίσει την έννοια της Αυτοαποτελεσματικότητας (ΑΑ) στη Συμπεριληπτική Ηγεσία (ΣΗ) και να μετρήσει τα επίπεδά της μέσω ενός νέου, ειδικά διαμορφωμένου ερωτηματολογίου (Cronbach’s α=0,95). Παράλληλα, διερευνήθηκε η σχέση της με εργασιακούς και δημογραφικούς παράγοντες, καθώς και η σχέση της με τη στάση απέναντι στη συμπερίληψη, την επαγγελματική δέσμευση και το επαγγελματικό στρες.Τα αποτελέσματα ανέδειξαν τρεις διαστάσεις της ΑΑ στη ΣΗ: (i) ΑΑ στη συνεργατική λειτουργία του οργανισμού, (ii) ΑΑ στη βελτίωση της ποιότητας της διδασκαλίας για όλους και (iii) ΑΑ στον ορισμό της κατεύθυνσης, πλήρως συμβατές με το μοντέλο ηγεσίας του Ευρωπαϊκού Φορέα για τις ΕΕΑ και τη Συμπερίληψη. Οι Έλληνες διευθυντές παρουσίασαν χαμηλότερη βαθμολογία στη διάσταση (ii). Έλεγχοι t-paired test και ANOVA έδειξαν ότι η συνολική ΑΑ στη ΣΗ διαφοροποιείται ανάλογα με την επιμόρφωση και τη διοικητική εμπειρία. Ο συντελεστής Pearson έδειξε μέτρια, θετική και στατιστικά σημαντική συσχέτιση της ΑΑ στη ΣΗ με τη στάση απέναντι στη συμπερίληψη (r>0,53, p<0,001) και την επαγγελματική δέσμευση (r>0,55, p<0,001), ενώ η σχέση με το επαγγελματικό στρες ήταν αρνητική και ασθενής (r=-0,13, p<0,012). Η πολλαπλή παλινδρόμηση έδειξε ότι η ΑΑ στη ΣΗ προβλέπεται από την προηγούμενη επιτυχή εμπειρία, την αντιληπτή ικανότητα ελέγχου και την αντιληπτή υποστήριξη από γονείς και εκπαιδευτικούς. Οι διαστάσεις (i) και (ii) της ΑΑ στη ΣΗ σε συνδυασμό με την επιμόρφωση σε θέματα συμπερίληψης προβλέπουν τη στάση απέναντι στη συμπερίληψη, ενώ οι διαστάσεις (i) και (iii), σε συνδυασμό με την αντιληπτή αίσθηση ελέγχου προβλέπουν την επαγγελματική δέσμευση. Η ανάλυση των ποιοτικών δεδομένων ενίσχυσε τα ευρήματα της ποσοτικής μελέτης, αναδεικνύοντας επιπλέον ότι οι πρακτικές ΣΗ που εφαρμόζουν οι διευθυντές στα σχολεία προσαρμόζονται στο συγκείμενο και σχετίζονται όχι μόνο με τα επίπεδα ΑΑ στη ΣΗ, αλλά και με τη στάση τους απέναντι στη συμπερίληψη. Η απουσία παρόμοιων ερευνών διεθνώς αναδεικνύει την πρωτοτυπία της μελέτης, η οποία ενισχύει τις θεωρίες του Bandura (1977) και του Ajzen (2012) και παρέχει κατευθύνσεις για την ανάπτυξη πολιτικών και προγραμμάτων επαγγελματικής ενδυνάμωσης των σχολικών ηγετών προς όφελος της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης.