Μελέτη της συσχέτισης της ποιότητας ζωής και της κατάθλιψης με τον κνησμό και το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών σε ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση

Abstract

Introduction: The individuals with chronic kidney disease (CKD) undergoing haemodialysis (HD) experience a plethora of symptoms that degrade the quality of their lives (QoL). Depression, restless legs syndrome (RLS), and CKD-associated pruritus (CKD-aP) significantly burden individuals with CKD on HD. The assessment of individuals' symptomatology related to depression, CKD-associated pruritus, RLS, and QoL, along with the correlation among these factors, is essential to assess and understand the interrelationships between various symptoms and their overall impact on the QoL of individuals with CKD on HD.Aim of the study was to explore the association of QoL and depression with pruritus and RLS in people with CKD on HD. Methods: A cross-sectional study was conducted on people with CKD undergoing HD. Data collection was carried out utilizing a complex self-administered questionnaire, following approval of the use of the relevant research tools by the creators. To assess the QOL of patients with CKD, the Kidney Disease Quality of Life -Short Form Questionnaire, Greek-KDQOL-SF scale was used, , the Beck Depression Inventory (BDI) version II scale was used to measure depression, the diagnostic criteria and the International Restless Legs Syndrome Severity Scale (IRLS rating scale for severity) was used to measure restless legs syndrome, and the 5-D Itch Scale was used to assess itching. As for the 5-D Itch Scale, in the absence of the corresponding Greek version, a process of translation, weighting and cross-cultural adaptation of the Greek version of the 5-D Itch Scale was carried out after granting the relevant permission from the creators of the English version. Internal consistency reliability was determined by the calculation of Cronbach’s alpha coefficient. All reported p values are two-tailed. Intraclass correlation coefficients (ICCs) was used to assess the reliability of the 5-D Itch scale after the test-retest procedure. Confirmatory factor analysis (CFA), with maximum likelihood estimation method, was conducted in order to test how well the 5-D Itch scale one-factor model fits the data. Spearman correlation coefficients (rho) were used to explore the association of two continuous variables. All reported p values are two-tailed. Statistical significance was set at p<0.05 and analyses were conducted using SPSS statistical software (version 27.0). Results: Sample consisted by 300 individuals (67.0% males), with mean age 65.0 years (SD=13.2 years). The most common primary cause of chronic kidney disease was diabetic nephropathy (26.3%) whereas the 59.7% had cardiovascular disease. Mean time that patients were on HD was 6.1 (SD=5.8) and their mean age at the time that they started it was 57.9 years (SD=15.6 years).Higher mean scores, of the dimensions of KDQOL-SF indicating better QoL, were detected in areas related to encouragement during HD (M=92.3, SD=13.9), social support (M=88.3, SD=19.7), patient’s satisfaction (M=88, SD=16.4), and cognitive function (M=78.1, SD=16.9). In contrast, lower scores were found on the impact on daily life (M=54, SD=17.7), disease burden (M=48.3, SD=22.5), and sexual functionality (M=43.5, SD=38.3). Mean BDI-II score was 11.2 (SD=7.3), while for the 5D itching scale was 11.1 (SD=2.8). With regards to the correlation analysis between the quality-of-life, depression, itching, and restless legs syndrome, greater depression was found to be significantly associated with poorer QoL across almost all domains (rho ranged from -0.17; p=0.005 to -0.56; p<0.001. Also, greater severity of restless legs syndrome was linked to worse QoL in terms of symptoms, the impact and burden of kidney disease, cognitive function, social interaction quality, and sleep (rho ranged from -0.18; p=0.002 to -0.41; p<0.001). The same domains, along with sexual functionality, were also negatively affected by increased itching (rho ranged from -0.19; p=0.001 to -0.36; p<0.001). The correlations between the depression, itching and RLS scales were both significant and positive. Higher severity of RLS was associated with greater severity of depression (rho 0.25 P<0.001) and similarly, greater itching was associated with more severe depression (rho 0.37 P<0.001) while the correlation between them was also positive, so more severe itching was associated with greater severity of RLS (rho = 0.20, P = 0.001). Conclusion: This study aimed to systematically assess the symptomatology of depression, CKD-related pruritus, RLS, and QoL in individuals with CKD on HD, as well as the correlations and interactions among these factors. The findings demonstrate the presence of the symptoms but also the burden on the overall QoL of individuals with CKD on HD by pruritus, RLS and depression. The strong positive correlation between depression, pruritus and RLs confirms the complex and multifactorial nature of the experience of individuals with CKD undergoing HD, while it is shown that the above symptoms often coexist and reinforce one another, it negatively affects the overall QoL of individuals with CKD on HD. Finally, this doctoral thesis is of particular importance as, among others, it introduced the Greek version of the 5-D Itch scale as a tool with good reliability and validity for the assessment of CKD-related pruritus in a Greek-speaking population.

Εισαγωγή: Τα άτομα με χρόνια νεφρικό νόσο (ΧΝΝ) που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση (ΑΚ) βιώνουν πληθώρα συμπτωμάτων, τα οποία υποβαθμίζουν την ποιότητα ζωής (ΠΖ) τους. Η κατάθλιψη, το σύνδρομο των ανήσυχων ποδιών (ΣΑΠ) και ο σχετιζόμενος με τη ΧΝΝ κνησμός επιβαρύνουν σημαντικά τα άτομα με ΧΝΝ υπό ΑΚ. Η εκτίμηση της μεμονωμένης βιούμενης συμπτωματολογίας της κατάθλιψης, του σχετιζόμενου με τη ΧΝΝ κνησμού, του ΣΑΠ και της ποιότητας ζωής αλλά και της μεταξύ τους συσχέτισης, είναι αναγκαία για την αξιολόγηση και αποτύπωση των σχέσεων μεταξύ πολλαπλών συμπτωμάτων και του συνολικού φορτίου αυτών στην ΠΖ των ατόμων με ΧΝΝ που υποβάλλονται σε ΑΚ .Σκοπός της μελέτης ήταν η διερεύνηση της συσχέτισης της ΠΖ και της κατάθλιψης με τον κνησμό και το ΣΑΠ ατόμων με ΧΝΝ που υποβάλλονται σε ΑΚ .Μεθοδολογία: Εκπονήθηκε συγχρονική μελέτη στην οποία συμμετείχαν ασθενείς με ΧΝΝ που υποβάλλονταν σε ΑΚ. Η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με τη χρήση ενός σύνθετου αυτοσυμπληρούμενου ερωτηματολογίου κατόπιν έγκρισης χρήσης των σχετικών ερευνητικών εργαλείων από τους δημιουργούς τους. Για την αξιολόγηση της ΠΖ των ατόμων με ΧΝΝ χρησιμοποιήθηκε η κλίμακα Kidney Disease Quality of Life -Short Form Questionnaire, Greek-KDQOL-SF για την μέτρηση της κατάθλιψης, η κλίμακα Beck Depression Inventory (BDI) έκδοση ΙΙ, για τη μέτρηση του συνδρόμου ανήσυχων ποδιών, τα διαγνωστικά κριτήρια και η Διεθνής Κλίμακα Σοβαρότητας του Συνδρόμου Ανήσυχων Ποδιών (IRLS rating scale for severity) και για την εκτίμηση του κνησμού, η κλίμακα μέτρησης του Κνησμού 5-D (5-D Itch Scale). Σε ό,τι αφορά στην κλίμακα μέτρησης του Κνησμού 5-D, ελλείψει της αντίστοιχης ελληνική έκδοσης, πραγματοποιήθηκε διαδικασία μετάφρασης, στάθμισης και διαπολιτισμικής προσαρμογής της ελληνικής έκδοσης της κλίμακας του κνησμού 5-D κατόπιν παραχώρησης της σχετικής άδειας από τους δημιουργούς της Αγγλικής του έκδοσης, Καθηγήτρια Marlyn Mayo στις 30/05/2022. Η εσωτερική αξιοπιστία του ερωτηματολογίου της κλίμακας κνησμού 5-D ελέγχθηκε με τη χρήση του συντελεστή Cronbach’s-α. Όλες οι αναφερόμενες τιμές p αναλύθηκαν χρησιμοποιώντας μια προσέγγιση δύο ουρών. Οι συντελεστές ενδοταξικής συσχέτισης intraclass correlation coefficients (ICCs) χρησιμοποιήθηκαν για να διερευνηθεί η συμφωνία των απαντήσεων στην διαδικασία test-retest. Πραγματοποιήθηκε μια επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση (Confirmatory Factor Analysis) με τη μέθοδο εκτίμησης μέγιστης πιθανότητας (ΕΜΠ) για να αξιολογηθεί η προσαρμογή του μοντέλου ενός παράγοντα της κλίμακας κνησμού 5-D στα δεδομένα. Για τον έλεγχο της σχέσης δυο ποσοτικών μεταβλητών χρησιμοποιήθηκε ο συντελεστής συσχέτισης του Spearman (rho). Τα επίπεδα σημαντικότητας είναι αμφίπλευρα και η στατιστική σημαντικότητα τέθηκε στο 0,05. Για την ανάλυση χρησιμοποιήθηκε το στατιστικό πρόγραμμα IBM SPSS 27.0 (released 2019, IBM Corp., Armonk, NY). Αποτελέσματα: Το τελικό δείγμα αποτελούνταν από 300 άτομα με ΧΝΝ που υποβάλλονταν σε ΑΚ εκ των οποίων το 67% ήταν άντρες μέσης ηλικίας 65 ετών (SD=13,2 έτη). Για το 26,3% πρωτοπαθής αιτία της ΧΝΝ ήταν η διαβητική νεφροπάθεια, ενώ το 59,7% έπασχε από καρδιαγγειακά προβλήματα. Ο διάμεσος χρόνος ΑΚ ήταν τα 4 έτη (ενδ. εύρος: 2 – 8,5 έτη). Η μέση ηλικία έναρξης της ΑΚ ήταν τα 57,9 έτη (SD=15,6 έτη). Υψηλότερες μέσες βαθμολογίες, των διαστάσεων της κλίμακας ποιότητας ζωής KDQOL-SF εντοπίστηκαν στις διαστάσεις που σχετίζονται με την ενθάρρυνση από το προσωπικό κατά την ΑΚ (M=92,3, SD=13,9), την κοινωνική υποστήριξη (M=88,3, SD=19,7), τη νοητική λειτουργία (M=78,1, SD=16,9). Αντίθετα, χαμηλότερες βαθμολογίες, που υποδηλώνουν χειρότερη ΠΖ ανιχνευτήκαν στη διάσταση της επαγγελματικής κατάστασης (Μ= 56,5, SD= 41,6), στην επίδραση της νόσου στην καθημερινή ζωή (M=54, SD=17,7), στην επιβάρυνση από τη νόσο (M=48,3, SD=22,5) και στη σεξουαλική λειτουργικότητα (M=43,5, SD=38,3). Η μέση βαθμολογία στην κλίμακα κατάθλιψης BDI-II ήταν 11.2 (SD=7.3) και της κλίμακας κνησμού 5D ήταν 11.1 (SD=2.8). Αναφορικά με τα αποτελέσματα του ελέγχου της συσχέτισης της κλίμακας ποιότητας ζωής με τις κλίμακες κατάθλιψης, κνησμού και ΣΑΠ, βρέθηκε ότι εντονότερα αισθήματα κατάθλιψης σχετίζονταν με χειρότερη ΠΖ σε σχεδόν όλους τους τομείς με συντελεστές συσχέτισης να κυμαίνονται μεταξύ rho= -0.17; p=0.005 και rho= -0.56; p<0.001,). Ομοίως, μεγαλύτερη σοβαρότητα του ΣΑΠ σχετιζόταν με χειρότερη ΠΖ ως προς τα συμπτώματα της νόσου, τις επιδράσεις και το βάρος της νεφρικής νόσου, χειρότερη νοητική λειτουργία, χειρότερη ποιότητα κοινωνικής αλληλεπίδρασης και χειρότερο ύπνο με τους συντελεστές συσχέτισης να κυμαίνονται μεταξύ rho= - 0.18; p=.002 και rho= -0.41; p<.001. Σημαντικές και θετικές ήταν οι συσχετίσεις ανάμεσα στις κλίμακες κατάθλιψης, κνησμού και ΣΑΠ. Υψηλότερη σοβαρότητα του ΣΑΠ σχετίζονταν με εντονότερη κατάθλιψη (rho 0,25 P<0,001) και ομοίως εντονότερος κνησμός σχετιζόταν με εντονότερη κατάθλιψη (rho 0,37 P<0,001), ενώ θετική ήταν και η μεταξύ τους συσχέτιση, άρα εντονότερος κνησμός σχετιζόταν με μεγαλύτερη σοβαρότητα του ΣΑΠ(rho = 0,20, P = 0,001). Συμπεράσματα: Με την παρούσα έρευνα επιχειρήθηκε η εκτίμηση αφενός της μεμονωμένης βιούμενης συμπτωματολογίας της κατάθλιψης, του σχετιζόμενου με τη ΧΝΝ κνησμού, του ΣΑΠ και της ΠΖ των ατόμων με ΧΝΝ που υποβάλλονται σε ΑΚ και αφετέρου της μεταξύ τους συσχέτισης και αλληλεπίδρασης. Τα ευρήματα καταδεικνύουν την παρουσία των συμπτωμάτων, αλλά και την επιβάρυνση της ΠΖ συνολικά των ατόμων με ΧΝΝ σε ΑΚ από τον κνησμό, το ΣΑΠ και την καταθλιπτική διάθεση. Η ισχυρή θετική συσχέτιση μεταξύ κατάθλιψης, κνησμού και ΣΑΠ επιβεβαιώνει τη σύνθετη και πολυπαραγοντική φύση του βιώματος των ατόμων με ΧΝΝ που υποβάλλονται σε ΑΚ, ενώ αναδεικνύεται ότι τα παραπάνω συμπτώματα συχνά συνυπάρχουν και αλληλοτροφοδοτούνται, επηρεάζοντας αρνητικά την συνολική ΠΖ των ατόμων με ΧΝΝ που υποβάλλονται σε ΑΚ . Τέλος, η παρούσα διδακτορική διατριβή έχει ιδιαίτερη σημασία καθώς, των άλλων, εισήγαγε την ελληνική έκδοση της κλίμακας κνησμού 5D ως ένα εργαλείο με καλή αξιοπιστία και εγκυρότητα για την αξιολόγηση του σχετιζόμενου με τη ΧΝΝ κνησμού σε ελληνόφωνο πληθυσμό.