Εργαστήριο Μήδειας (Medealaboratory): χαρτογραφήσεις και επιβιώσεις του µύθου της Μήδειας στη σύγχρονη εποχή: για ένα επαναπροσδιορισµό των σχέσεων ανάµεσα στη φύση, τη γεωλογία και τον πολιτισµό

Abstract

With the myth of Medea as its foundation, the present study proposes a new theoretical and aesthetic position on the relationship between Nature, Geology, and Culture. The dissertation develops an original research hypothesis that approaches the inherent conflictual dimension of Nature as an analytical framework and a tool for critically examining the contemporary environmental crisis. In the face of the unspeakable—and often invisible—anthropogenic destruction of the current geological epoch, this interpretive position reformulates the call for climate justice from a posthuman perspective, one that encompasses both the animate and the inanimate world. At the same time, it examines how, on the one hand, artistic practice can provide a modality to theory and, on the other, how theory can ignite and feed back into artistic creation. The equality between the interpretive and artistic process, as well as their dialogue within the dissertation, foregrounds an interdisciplinary, multiperspectival approach that combines field research, theoretical production, and visual practice. In this interdisciplinary working hypothesis, the philosophy of art (Didi-Huberman, 2015) is brought into dialogue with classical studies (Holmes, 2017), the anthropology of science (Haraway, 2021; Latour, 2012), feminist theory (Braidotti, 2013), and the ethico-aesthetic framework of Deleuze and Guattari (2017). Concurrently, theories such as new materialism (de Landa, 2002) and agential realism (Barad, 2003) are mobilized, both emphasizing the notion of matter’s autonomous vitality. Building on this theoretical foundation, the research is structured around three topological conditions—the subterranean (or chthonic), the coastal, and the cosmic—which draw inspiration from modern reinterpretations of the myth of Medea in the works of Pier Paolo Pasolini and Heiner Müller, as well as from the discovery of asteroid 212 Medea. These three sections are complemented by two additional chapters: the first interrogates the fluidity and performativity of the myth through the element of water, while the second examines its transformative dimension as articulated in the myth of the Golden Fleece. This cosmological arrangement is further activated through a methodology of material engagement, developed along two dialectical trajectories: first, by identifying and interpreting diverse materialities during fieldwork in Cappadocia, Eleusis, the Istrian region of Croatia, and other research-relevant sites; second, through the “activation” of matter in the studio via artistic practice. The interplay between ancient sources, contemporary thinkers, Mediterranean sites, Anthropocene materialities, and artistic production constructs a conceptual and visual framework for interpreting the current geological epoch, while simultaneously illuminating forms of vulnerability and survival amid the contemporary environmental crisis.

Έχοντας ως αφετηρία τον μύθο της Μήδειας, η παρούσα μελέτη προτείνει μια νέα θεωρητική και αισθητική θέση για τη σχέση ανάμεσα στη Φύση, τη Γεωλογία και τον Πολιτισμό. Η διατριβή συγκροτεί μια πρωτότυπη ερευνητική υπόθεση, η οποία προσεγγίζει την εγγενή συγκρουσιακή διάσταση της Φύσης ως αναλυτικό σχήμα και εργαλείο κριτικής ανάγνωσης της σύγχρονης περιβαλλοντικής κρίσης. Απέναντι στην ανείπωτη —και συχνά αόρατη— ανθρωπογενή καταστροφή της παρούσας γεωλογικής εποχής, η ερμηνευτική αυτή θέση επαναδιατυπώνει το αίτημα για κλιματική δικαιοσύνη μέσα από μια μετανθρώπινη σκοπιά, που περιλαμβάνει τόσο τον έμβιο όσο και τον άβιο κόσμο. Παράλληλα, αποσκοπεί στη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο, αφενός, το καλλιτεχνικό έργο μπορεί να προσφέρει μια τροπικότητα [modality] στη θεωρία και, αφετέρου, η θεωρία μπορεί να πυροδοτήσει και να ανατροφοδοτήσει την καλλιτεχνική δημιουργία. Η ισοτιμία ανάμεσα στην ερμηνευτική και την καλλιτεχνική διαδικασία, καθώς και ο διάλογός τους στη διατριβή, αναδεικνύουν μια πολυεστιακή μεθοδολογική προσέγγιση, η οποία συνδυάζει την επιτόπια έρευνα, τη θεωρητική παραγωγή και την εικαστική πρακτική. Στη διεπιστημονική, αυτή, υπόθεση εργασίας, η φιλοσοφία της τέχνης (Didi-Huberman, 2015) συνδιαλέγεται με τις κλασικές σπουδές (Holmes, 2017), την ανθρωπολογία των επιστημών (Haraway, 2021· Latour, 2012), την φεμινιστική θεωρία (Braidotti, 2013) και το ηθικο-αισθητικό παράδειγμα των Ντελέζ και Γκουαταρί (2017). Ταυτόχρονα, επιστρατεύονται θεωρίες όπως αυτή του νεο-υλισμού [new materialism] (de Landa, 2002) και του δρώντος ρεαλισμού [agential realism] (Barad, 2003), οι οποίες εστιάζουν στην ιδέα της αυτόνομης ζωής της ύλης. Με αφετηρία το θεωρητικό αυτό πλαίσιο, η έρευνα οργανώνεται γύρω από τρεις τοπολογικές συνθήκες —του υπεδάφους, της ακτής και του συμπαντικού χώρου— οι οποίες αντλούν έμπνευση από τις νεωτερικές εκφορές του μύθου της Μήδειας στο έργο των Πιέρ Πάολο Παζολίνι και Χάινερ Μύλλερ, καθώς και από την ανακάλυψη του αστεροειδούς 212 Μήδεια. Οι τρεις αυτές ενότητες συμπληρώνονται από δύο επιμέρους κεφάλαια: το πρώτο εξετάζει τη ρευστότητα και την επιτελεστικότητα του μύθου μέσα από το στοιχείο του νερού, ενώ το δεύτερο διερευνά τη μετασχηματιστική του διάσταση, όπως αυτή αναδύεται στον μύθο του Χρυσόμαλλου Δέρατος. Η κοσμολογική αυτή διάρθρωση ενεργοποιείται εκ νέου μέσω μιας μεθοδολογίας υλικής εμπλοκής, η οποία αναπτύσσεται σε δύο διαλεκτικές κατευθύνσεις: αφενός, με τον εντοπισμό και την ερμηνεία διαφορετικών υλικοτήτων κατά την επιτόπια έρευνα στην Καππαδοκία, την Ελευσίνα, την περιοχή της Ίστρια στην Κροατία και σε άλλες, συναφείς με την έρευνα, τοποθεσίες· αφετέρου, με την «ενεργοποίηση» της ύλης μέσω της καλλιτεχνικής πρακτικής στο εργαστήριο. Ο διάλογος ανάμεσα σε αρχαίες πηγές, σύγχρονους στοχαστές, μεσογειακές τοποθεσίες, υλικότητες της Ανθρωπόκαινου και καλλιτεχνικό έργο συγκροτεί ένα εννοιολογικό και οπτικό σχήμα για την ερμηνεία της παρούσας γεωλογικής εποχής, αλλά και για την ανάδειξη μορφών ευαλωτότητας και επιβίωσης εν μέσω της σύγχρονης περιβαλλοντικής κρίσης.