Η λογοτεχνία και η διδακτική της στο Λύκειο: μελέτη των αναγνωστικών στάσεων των μαθητών και μαθητριών της Α΄Λυκείου και διδακτικές παρεμβάσεις υπό το πρίσμα της Συναλλακτικής Θεωρίας της L. M. Rosenblatt

Abstract

This doctoral thesis aims to investigate the reading attitudes and responses of first-year high school students towards the literary texts being taught, focusing on the impact of applying the teaching principles of Louise M. Rosenblatt's Transactional Theory. The study initially addresses the terms of the formation of literature as a teaching subject in Secondary Education, through a brief overview of literary theories and institutional texts, in order to highlight the various perspectives and objectives with which literature has been regarded as a cultural asset and as a teaching subject. Subsequently, using qualitative research methods in two classes of first-year high school students from a central school in Athens, the research explores the perceptions and reactions towards the literary texts taught before and after instruction based on Transactional Theory. The findings of the research confirm that engagement with literature is not a choice for the majority of students. However, their responses can develop dynamically within a framework of interpretative flexibility and acceptance, particularly when the texts resonate with their world of interests and concerns. The difficulties and barriers to expressing personal reactions, as observed, are associated with the reading experience of the students, the pedagogical climate that is established in the classes, the strategies employed during the processing of the texts, and the available time for reflection and discussion on the emerging themes of the texts. This thesis seeks to contribute to the existing literature on literary education by proposing new approaches that incorporate Transactional Theory and highlight the importance of connecting literature with the students' world.

Η παρούσα Διδακτορική Διατριβή στοχεύει στη διερεύνηση των αναγνωστικών στάσεων και αντιδράσεων των μαθητών και μαθητριών της Α΄ Λυκείου απέναντι στα διδασκόμενα λογοτεχνικά κείμενα, εστιάζοντας στην επίδραση της εφαρμογής των διδακτικών αρχών της Συναλλακτικής Θεωρίας της Louise M. Rosenblatt. Η μελέτη ασχολείται, καταρχάς, με τους όρους διαμόρφωσης της λογοτεχνίας ως διδακτικού αντικειμένου στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, μέσω μιας σύντομης επισκόπησης των λογοτεχνικών θεωριών και των θεσμικών κειμένων, προκειμένου να αναδειχθούν οι ποικίλες οπτικές και στοχοθεσίες με τις οποίες η λογοτεχνία περιβλήθηκε ως πολιτισμικό αγαθό και ως διδακτικό αντικείμενο. Στη συνέχεια, με τη χρήση ποιοτικών μεθόδων έρευνας σε δύο τμήματα μαθητών/μαθητριών της Α΄ Λυκείου κεντρικού σχολείου της Αθήνας, ερευνώνται οι αντιλήψεις και οι αντιδράσεις απέναντι στα διδασκόμενα λογοτεχνικά κείμενα πριν και μετά τη διδασκαλία με βάση τη Συναλλακτική Θεωρία. Τα ευρήματα της έρευνας επιβεβαιώνουν ότι η ενασχόληση με τη λογοτεχνία δεν αποτελεί επιλογή για την πλειονότητα των μαθητών και μαθητριών. Ωστόσο, η ανταπόκρισή τους μπορεί να εξελιχθεί δυναμικά μέσα σε ένα πλαίσιο ερμηνευτικής ευλυγισίας και αποδοχής, ιδιαιτέρως στην περίπτωση που τα κείμενα ανταποκρίνονται στον κόσμο των ενδιαφερόντων και των ανησυχιών τους. Οι δυσκολίες και τα εμπόδια στην έκφραση των προσωπικών αντιδράσεων, όπως διαπιστώθηκε, συναρτώνται με την αναγνωστική εμπειρία των μαθητών και μαθητριών, με το παιδαγωγικό κλίμα που διαμορφώνεται μέσα στην τάξη, με τις τακτικές που ακολουθούνται κατά την επεξεργασία των κειμένων, καθώς και με τον διαθέσιμο χρόνο για σκέψη και συζήτηση πάνω στα αναδυόμενα θέματα των κειμένων. Η Διατριβή επιδιώκει να συνεισφέρει στην υπάρχουσα βιβλιογραφία σχετικά με τη λογοτεχνική εκπαίδευση, προτείνοντας νέες προσεγγίσεις που ενσωματώνουν τη Συναλλακτική Θεωρία και αναδεικνύουν τη σημασία της σύνδεσης της λογοτεχνίας με τον κόσμο των μαθητών και μαθητριών.