Η διαμεσολάβηση ως κλειδί για την επίλυση διαφορών: διερεύνηση του παραδόξου της διαμεσολάβησης στην Ελλάδα

Abstract

The EU Mediation Directive 2008/52/EC aimed to establish a balanced relationship between mediation and the judicial system across all EU countries, including Greece. Despite the welldocumented advantages of mediation, the “Mediation Paradox” persists: the number of cases opting for mediation remains significantly lower compared to those proceeding through national courts. This thesis aims to investigate and clarify the multifaceted nature of the Mediation Paradox in Greece. To provide a comprehensive analysis, the present research was conducted in three phases. Initially, an extensive literature review was performed, focusing on Greek and EU laws and legislations, as well as existing knowledge on the Mediation Paradox. Subsequently, an online questionnaire was developed and distributed, followed by semistructured interviews based on the questionnaire results. The questionnaire gathered diverse opinions on the effectiveness of mediation, reasons for its underutilization, and the perceived benefits, from five key stakeholder groups: Lawyers, Judges, Mediators, and Mediation Trainers, and the Public (n=204). Quantitative analysis of the questionnaire data revealed a significant convergence of views, with many respondents identifying some root causes of the Mediation Paradox in Greece. To deepen the understanding of these quantitative findings, semistructured interviews were conducted to representative individuals of the stakeholder groups. The findings underscored critical issues such as the ineffectiveness of training programs, a prevailing culture of litigation, and the flawed opt-in system used in the country. The results suggest that the Mediation Paradox in Greece is primarily driven by systemic factors. In conclusion, this research highlights the necessity for a more informed and tailored approach to mediation in Greece. A coherent set of proposals is presented at the end of the thesis, aimed to assist in the steps towards the alleviation of the Mediation Paradox, and contribute to the academic debate and research on mediation to develop a framework of recommendations for policymakers.

Η Οδηγία 2008/52/ΕΚ για τη Διαμεσολάβηση είχε στόχο στη δημιουργία μιας ισορροπημένης σχέσης μεταξύ της διαμεσολάβησης και του δικαστικού συστήματος στα κράτη-μέλη. Παρά τα καλά τεκμηριωμένα πλεονεκτήματά της, το «Παράδοξο της Διαμεσολάβησης» εξακολουθεί να υφίσταται: ο αριθμός των υποθέσεων που εισάγονται σε διαμεσολάβηση είναι δυσανάλογα χαμηλός σε σχέση με τον αριθμό των υποθέσεων που εισάγονται στα εθνικά δικαστήρια των κρατών-μελών. Αυτή η διατριβή έχει στόχο να διερευνήσει και να διευκρινίσει την πολύπλευρη φύση του Παράδοξου της Διαμεσολάβησης στην Ελλάδα. Για να παράσχει μια ολοκληρωμένη ανάλυση, η παρούσα έρευνα διεξήχθη σε τρία στάδια. Αρχικά πραγματοποιήθηκε εκτενής ανασκόπηση της βιβλιογραφίας και της νομοθεσίας, καθώς και των δεδομένων που συνδέονται και αφορούν το Παράδοξο της Διαμεσολάβησης. Στη συνέχεια, αναπτύχθηκε και διανεμήθηκε ένα διαδικτυακό ερωτηματολόγιο σε πέντε ομάδες (Δικηγόροι, Κοινό, Δικαστές, Διαμεσολαβητές και Εκπαιδευτές Διαμεσολαβητών) σε ένα σύνολο 204 ερωτηθέντων με στόχο την καταγραφή ευρέος φάσματος απόψεων σχετικά με την αποτελεσματικότητα της διαμεσολάβησης, τα αίτια που οδηγούν στη μη επιλογή της, καθώς και στην ιεράρχηση των πλεονεκτημάτων της –ποσοτική ανάλυση–, ακολουθούμενο από ημι-δομημένες συνεντεύξεις – ποιοτική ανάλυση. Τα ευρήματα της ποσοτικής ανάλυσης αποκάλυψαν σημαντική σύγκλιση απόψεων, με πολλούς ερωτηθέντες να εντοπίζουν βασικές αιτίες του Παράδοξου της Διαμεσολάβησης στην Ελλάδα. Για την εμβάθυνση στην κατανόηση των ποσοτικών ευρημάτων, πραγματοποιήθηκαν ημι-δομημένες συνεντεύξεις με αντιπροσωπευτικά άτομα από τις ομάδες ενδιαφερομένων. Στα ευρήματα προέκυψαν κρίσιμα ζητήματα, όπως η αναποτελεσματικότητα των προγραμμάτων εκπαίδευσης, η κυρίαρχη «κουλτούρα της αντιδικίας», και η προβληματική για την ενημερωτική Υποχρεωτική Αρχική Συνεδρία Διαμεσολάβησης (μοντέλο opt-in) όπως εφαρμόζεται μετά την εισαγωγή αυτής στη νομοθεσία. Τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι το Παράδοξο της Διαμεσολάβησης στην Ελλάδα οφείλεται κυρίως σε συστημικούς παράγοντες. Η έρευνα αυτή υπογραμμίζει την αναγκαιότητα για μια αναδιαμορφωμένη προσέγγιση για τη Διαμεσολάβηση στην Ελλάδα βασισμένη στη δέσμη προτάσεων που παρατίθεται στο τέλος της διατριβής, με στόχο να βοηθήσει στην άμβλυνση του Παράδοξου της Διαμεσολάβησης και να συμβάλει στον ακαδημαϊκό διάλογο και την έρευνα για τη χρήση της διαμεσολάβησης.