Κοινωνικός μετασχηματισμός, οικογενειακή ζωή και παιδική ηλικία: κανονιστικοί λόγοι και κοινωνικές πρακτικές στο αστικό περιβάλλον την περίοδο του νεοελληνικού Διαφωτισμού (1770-1821)

Abstract

This dissertation examines the Greek Enlightenment through the lens of a cultural and social history of childhood. Drawing on an extensive body of printed material—including a corpus of normative discourses as well as articles on childhood published in the Greek press of the period—it investigates the ways in which ideas and perceptions of childhood were discursively constructed and transformed over time by intellectuals of the Greek Enlightenment from the eighteenth to the early nineteenth century. Emphasizing the significance and perceived benefits of a rational upbringing, these works—both original and translated—foreground childhood and, through a prescriptive framework, seek to redefine the content and aims of upbringing and education within the family, along explicitly gendered and class-based lines. At the same time, the dissertation draws on selected evidence from the sphere of private and family life (including correspondence and autobiographical writings) in order to elucidate social practices associated with children’s lives in urban contexts within the Ottoman world and among Greek-speaking communities of the European diaspora during the period under examination. The analysis of these sources demonstrates that children’s lived experiences and affective relationships diverged, at least in part, from prevailing normative models and were, to a significant extent, shaped by the social status of the family.

Η παρούσα διατριβή εξετάζει τον ελληνικό Διαφωτισμό από την πλευρά μιας πολιτισμικής και κοινωνικής ιστορίας της παιδικής ηλικίας. Αντλώντας από ένα πλούσιο έντυπο υλικό, το οποίο περιλαμβάνει ένα σύνολο από κανονιστικούς λόγους, καθώς και τη σχετική με την παιδική ηλικία αρθρογραφία στον ελληνικό Τύπο της εποχής, η διατριβή διερευνά πώς κατασκευάζονται λογοθετικά και μεταβάλλονται στον χρόνο ιδέες και αντιλήψεις για την παιδική ηλικία, που αναπτύσσονται από εκπροσώπους της λογιοσύνης του ελληνικού Διαφωτισμού τον 18o έως και τις αρχές του 19ου αιώνα. Τονίζοντας τη σημασία και τα οφέλη μιας ορθολογικής ανατροφής, τα έργα αυτά, πρωτότυπα ή μεταφρασμένα, εστιάζουν στην παιδική ηλικία και μέσα από ένα σύνολο κανόνων επιχειρούν με έμφυλα και ταξικά κριτήρια να επαναπροσδιορίσουν το περιεχόμενο της ανατροφής και της διαπαιδαγώγησης της μέσα στην οικογένεια. Ταυτόχρονα, η διατριβή αξιοποιεί επιλεγμένα τεκμήρια της ιδιωτικής - οικογενειακής ζωής (αλληλογραφία και αυτοβιογραφικά κείμενα) προκειμένου να αναδείξει κοινωνικές πρακτικές που σχετίζονται με τη ζωή των παιδιών σε αστικά περιβάλλοντα του οθωμανικού χώρου και των ελληνόφωνων παροικιών της Ευρώπης την υπό εξέταση ιστορική περίοδο. Η μελέτη αυτών των πηγών έδειξε ότι οι εμπειρίες και οι συναισθηματικές σχέσεις των παιδιών διαφοροποιούνται εν μέρει από το κανονιστικό πρότυπο και εξαρτώνται εν πολλοίς από το εκάστοτε κοινωνικό στάτους της οικογένειας.