Η ένδικη προστασία της νομής επί των δημοσίων κτημάτων

Abstract

“The judicial protection of possession over public properties” The present dissertation constitutes a systematic and in-depth investigation of an institution that lies at the heart of the relationship between greek public and private individuals: the judicial protection of possession over public properties, which, as a valuable national resource, have been consistently recognized by the greek legislature c as an object of special institutional protection. It is widely acknowledged that, the successive legislative interventions in this field, have been limited in their effectiveness, as they frequently encounter functional weaknesses of public administration. At the same time, the procedural utilisation of the available legislative tools remains problematic due to the lack of jurisprudential uniformity and the historical peculiarities that characterise the acquisition of public property in different geographical regions. The result is the incomplete protection of public property, leading to the persistent phenomenon of extensive land encroachments and countless legal disputes between the greek state and private individuals. The dissertation begins from the observation that the existing protection—through legislative, administrative, and judicial measures—is insufficient, and proposes a more intensive procedural activation of the remedies available for the protection of possession. In particular, the greek public is not subject to the one-year limitation period of the claim for protection of possession (Article 992 of the Civil Code), a fact that facilitates the broad use of these specific remedies. Removing from the process the evidentiary difficulty of the so-called probatio diabolica used for protection of the ownership makes possession the most suitable legal tool for defending public property, primarily due to the speed and effectiveness that characterise especially the provisional protection granted through injunctions. Conversely, the State’s limited—almost negligible—use of these remedies to date is linked to the chronically inadequate protection of public property, while the seemingly powerful administrative procedure of eviction protocols has proven ineffective. The study is divided into two parts, comprising thirteen chapters in total, and is accompanied by extensive bibliographic and case-law material. The first part presents the concept and purpose of judicial protection of possession, its distinction from ownership, the categorisation of public property, as well as the historical and legislative framework governing its management (from the Law of 21.6/3.7.1837 to Law 5024/2023). The second part examines in detail the remedies for the protection of possession, both civil and administrative in nature (injunctions, actions for eviction and disturbance, administrative eviction protocols). Thus, this study, by focusing on the judicial protection of possession over public property, highlights the autonomy and crucial function of possession as a mechanism for safeguarding public assets, distinct from ownership. Particularly at the critical juncture of establishing the national cadaster throughout greek territory, the judicial protection of possession constitutes a pillar that ensures continuity, legality, and ultimately the very reliability of public property.

"Η ένδικη προστασία της νομής επί των δημοσίων ακινήτων" Η υπό κρίση διατριβή συνιστά συστηματική και σε βάθος διερεύνηση ενός θεσμού που βρίσκεται στον πυρήνα της σχέσης Δημοσίου και ιδιωτών, της ένδικης προστασίας της νομής επί των δημόσιων κτημάτων, τα οποία, ως πολύτιμος εθνικός πόρος, αναγνωρίζονται διαχρονικά από τον έλληνα νομοθέτη ως αντικείμενο ιδιαίτερης θεσμικής προστασίας. Αποτελεί κοινή διαπίστωση ότι οι αλλεπάλληλες προς τούτο νομοθετικές παρεμβάσεις κρίνονται περιορισμένες, καθώς πολύ συχνά προσκρούουν σε λειτουργικές αδυναμίες της δημόσιας διοίκησης. Από την άλλη και η δικονομική αξιοποίηση των νομοθετικών όπλων παραμένει προβληματική, λόγω της έλλειψης νομολογιακής ενότητας και των ιστορικών ιδιομορφιών που χαρακτηρίζουν την απόκτηση της δημόσιας περιουσίας σε διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές. Το αποτέλεσμα είναι η ατελής προστασία της δημόσιας ακίνητης περιουσίας, με συνέπεια τη διαχρονική εμφάνιση εκτεταμένων καταπατήσεων και την εκδήλωση αμέτρητων δικαστικών διενέξεων ανάμεσα στο ελληνικό Δημόσιο και ιδιώτες. Η διατριβή εκκινεί από τη διαπίστωση ότι η υφιστάμενη προστασία μέσω νομοθετικών, διοικητικών και δικαστικών μέτρων είναι ανεπαρκής και προτείνει την εντονότερη δικονομική ενεργοποίηση των ενδίκων βοηθημάτων προστασίας της νομής. Ειδικότερα, το Δημόσιο δεν υπόκειται στην ενιαύσια παραγραφή της αξίωσης προστασίας της νομής (άρθρο 992 ΑΚ), γεγονός που επιτρέπει την ευρεία αξιοποίηση των συγκεκριμένων ενδίκων βοηθημάτων. Η αποφόρτιση της διαδικασίας από την αποδεικτική δυσχέρεια της λεγόμενης probatio diabolica καθιστά τη νομή το πιο πρόσφορο ένδικο βοήθημα για την υπεράσπιση των δημόσιων ακινήτων, κυρίως λόγω της ταχύτητας και αποτελεσματικότητας που διακρίνει ιδίως την προσωρινή προστασία μέσω ασφαλιστικών μέτρων. Αντίθετα, η μέχρι σήμερα περιορισμένη, σχεδόν μηδαμινή αξιοποίησή τους από το δημόσιο συνδέεται με τη διαχρονικά ελλιπή προστασία της δημόσιας περιουσίας, ενώ και η φαινομενικά δραστική διοικητική διαδικασία των πρωτοκόλλων αποβολής έχει αποδειχθεί αναποτελεσματική. Η εργασία εκτείνεται σε δύο μέρη, με συνολικά δεκατρία κεφάλαια, και συνοδεύεται από πλούσιο βιβλιογραφικό και νομολογιακό υλικό. Στο πρώτο μέρος παρουσιάζονται η έννοια και ο σκοπός της ένδικης προστασίας της νομής, η διάκρισή της από την κυριότητα, η κατηγοριοποίηση των δημοσίων κτημάτων, καθώς και το ιστορικό και νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τη διαχείρισή τους (από τον ν. 21.6/3.7.1837 έως τον ν. 5024/2023). Στο δεύτερο μέρος εξετάζονται αναλυτικά τα ένδικα βοηθήματα προστασίας της νομής, τόσο πολιτικής όσο και διοικητικής φύσεως (ασφαλιστικά μέτρα, αγωγές αποβολής και διατάραξης, πρωτόκολλα διοικητικής αποβολής). Η παρούσα μελέτη, εστιάζοντας στην ένδικη προστασία της νομής επί των δημόσιων κτημάτων, αναδεικνύει την αυτοτέλεια και την κρίσιμη λειτουργία της νομής ως μηχανισμού προστασίας της δημόσιας περιουσίας, διακριτού από την κυριότητα. Ειδικότερα στο κρίσιμο σταυροδρόμι της συγκρότησης του εθνικού κτηματολογίου, η ένδικη προστασία της νομής αποτελεί πυλώνα που διασφαλίζει τη συνέχεια, τη νομιμότητα και τελικά την ίδια την αξιοπιστία της δημόσιας περιουσίας.