Η Κερκυραϊκή ύπαιθρος κατά την όψιμη βενετοκρατία: η περίπτωση της Λευκίμμης

Abstract

This doctoral thesis examines the rural world of southern Corfu during the second half of the 18th century. The impetus for this study was the judicial case file compiled immediately after the riots that erupted in the area of Lefkimmi, on the evening of March 1, 1777, during the Carnival celebrations, in the course of which a local official was murdered. Taking this event as its point of departure, the study seeks to address the question of who the rural population was—particularly that of Lefkimmi—and why such events occurred in this specific region and historical period. It also examines the riots themselves and explores the relationships between the rural population and the official authorities. To investigate these issues, in addition to the principal case file, a broad range of sources was consulted (judicial, administrative, ecclesiastical, and notarial), preserved in the State Archive of Venice and in the General State Archives - Corfu Archives. Initially, the study attempts to highlight the socio-economic landscape in order to understand the historical context within which the riots emerged and people acted. At the same time, it addresses questions concerning rural populations, social organization, forms of governance and policing, the informal hierarchies that had developed, and the economic relations among inhabitants. The analysis then turns to the riots themselves. Before proceeding to a detailed examination of the events, the analysis situates them through an interpretive and comparative framework: on the one hand, in relation to theories of the revolutionary phenomenon, and on the other, in relation to the specific temporal context in which they unfolded—namely, during the Carnival. A thorough examination of the case file reveals that the main cause of the riots was the prohibition of smuggling activities. The examination of this issue further indicates that additional factors contributed to the events, more specifically the tradition of armed conflict resolution and the presence of banditi in the area.This turbulent situation, as reflected in the case files, raises questions regarding the extent of intervention by the Venetian authorities in the area, as well as the administration of justice. It appears, however, that the countryside was directly connected to and controlled by the centres of power. At the same time, it should not be overlooked that during the second half of the 18th century Venice was unable to effectively control its borders. The act in question should not be understood as the product of an undisciplined subject operating far from the centres of authority. Rather, it was the outcome of multiple and diverse factors that shaped everyday life in an 18th century Venetian province.

Η διδακτορική διατριβή εξετάζει τον αγροτικό κόσμο της Νότιας Κέρκυρας κατά το β’ μισό του 18ου αιώνα. Αφορμή για αυτή τη μελέτη στάθηκε η δικογραφία που συντάχθηκε αμέσως μετά τις ταραχές που ξέσπασαν στην περιοχή της Λευκίμμης, το βράδυ της 1ης Μαρτίου 1777, στη διάρκεια των εορτασμών του καρναβαλιού, κατά τις οποίες δολοφονήθηκε ο τοπικός αξιωματούχος. Με αφετηρία αυτό το γεγονός επιχειρείται να απαντηθεί το ερώτημα σχετικά με το ποιος ήταν ο κόσμος της υπαίθρου και ιδιαίτερα της Λευκίμμης και γιατί στην συγκεκριμένη χρονική περίοδο και σε αυτήν την περιοχή συνέβησαν αυτά τα γεγονότα. Επίσης μελετώνται οι ίδιες οι ταραχές και αναζητούνται οι σχέσεις των χωρικών με τις επίσημες αρχές. Για τη διερεύνηση αυτών των ζητημάτων μελετήθηκε, πέρα από τη βασική δικογραφία, ένα σύνολο διαφορετικών πηγών (δικαστικών, διοικητικών, εκκλησιαστικών, συμβολαιογραφικών) που εναπόκεινται στο κρατικό αρχείο της Βενετίας και στα αρχεία του νομού Κερκύρας. Σε πρώτη φάση η μελέτη προσπαθεί να αναδείξει το οικονομικό-κοινωνικό τοπίο, με τρόπο ώστε να κατανοηθεί ο ιστορικός περίγυρος εντός του οποίου δημιουργήθηκαν οι ταραχές και έδρασαν οι άνθρωποι. Παράλληλα, γίνεται προσπάθεια να απαντηθούν ερωτήματα σχετικά με τους πληθυσμούς της υπαίθρου, την κοινωνική οργάνωση, τους τρόπους διοίκησης και αστυνόμευσης, τις άτυπες ιεραρχίες που είχαν διαμορφωθεί αλλά και τις οικονομικές σχέσεις μεταξύ των κατοίκων. Στη συνέχεια η μελέτη εστιάζει στις ίδιες τις ταραχές και προτού προχωρήσει στην ανάλυση των γεγονότων, γίνεται ερμηνευτική- συγκριτική σύνδεσή τους αφενός με τη θεωρία του επαναστατικού φαινομένου, αφετέρου με την ιδιαίτερη χρονική συγκυρία κατά την οποία εκδηλώθηκαν, δηλαδή σε ημέρα Καρναβαλιού. Η ενδελεχής μελέτη της δικογραφίας φανερώνει πως βασική αιτία των ταραχών ήταν η απαγόρευση διεξαγωγής λαθρεμπορίου. Μέσα από τη εξέταση του ζητήματος φαίνεται πως και άλλοι παράγοντες συνέβαλλαν στα γεγονότα και πιο συγκεκριμένα η παράδοση της ένοπλης επίλυσης των διαφορών αλλά και οι κυκλοφορία των banditi στην περιοχή. Αυτή η έκρυθμη κατάσταση που αποτυπώνεται στις δικογραφίες δημιουργεί ερωτήματα σχετικά με το βαθμό που επενέβαιναν στην περιοχή οι βενετικές αρχές αλλά και με την απόδοση δικαιοσύνης. Φαίνεται όμως πως η ύπαιθρος ήταν άμεσα συνδεδεμένη και ελεγχόμενη από τα κέντρα εξουσίας. Όμως δεν πρέπει να αγνοηθεί ότι την ίδια στιγμή, στο β’ μισό του 18ου αιώνα, η Βενετία αδυνατούσε να ελέγξει τα σύνορά της. Η πράξη αυτή δεν αποτελεί δημιούργημα ενός μη πειθαρχημένου υπηκόου, ο οποίος βρίσκεται μακριά από τα κέντρα εξουσίας. Αντίθετα είναι αποτέλεσμα πολλαπλών και διαφορετικών παραγόντων που καθόριζαν την καθημερινή ζωή σε μια βενετική περιφέρεια του 18ου αιώνα.