Έμφυλη και Κοινωνική Ταυτότητα στη ζακυνθινή δραματουργία (1797-1953)

Abstract

The subject of this study is the investigation of gender and social identity as they arepresented in the theatrical productions of Zakynthian writers during the post-Venetian period (1797-1953). Its purpose is to analyse, based on the way that each theatrical writer handles his material (approaches his subject matter?), the different ideological and aesthetic perspectives that support the particularities of their writing. Through the examination of these different perspectives, my intention is, to systematically examine how the authors position themselves towards the social, religious, political and cultural reality of the Ionian Islands of, either, their time or, the era in which the events depicted in their work take place. Particular emphasis is given in the portrayal of gender and social identities.The period 1797-1953, during which the works I will be analysing were authored, was chosen because of the role it played in defining and redefining the hybrid social and gender identities of the inhabitants of Zakynthos. It should be noted that during the Greek Revolution, the local Ionian identity transitioned into a Greek national identity, resulting in demands for unification.The texts under examination consist of plays belonging to different dramatic genres, with the common criterion being the shared origin of the authors and the location that the plays are set in, meaning Zakynthos.The original contribution of this thesis lies, firstly, in that it is the first attempt in investigating the connection between the ‘narration’ of gender and social identity in Zakynthian theatre, from the end of Venician rule to the 1953 earthquake, and the consequences of colonisation in the social, religious, political and cultural lives of the inhabitants of the island. Secondly, it lies with the specific works that are examined in the thesis as: a) They are completely unknown, such as the drama of Andreas Gaitas, the comedies ofSocrates Zervos and the "speech" ’,’Struggle of Love’. b) They have not been particularly discussed ( in an academic setting?), such as Dionysis Romas' ‘Three Worlds’, Gregorios Xenopoulos' ‘Kavaleria Popolana’, and "Speeches" ‘Chrysavgi’ and Andriolas’ c) They have occupied researchers but this work aspires to offer a different perspective to their dramaturgical analysis, such as Elisabeth Moutzan-Martinengou's ‘The Miser’, Matesi's ‘Vasilikos’, Xenopoulos' ‘Stella Violanti’ and ‘Popolaros’.These plays are indicative of the way that Zakynthian writers of different social classes (aristocrats, popolaros and peasants) and political affiliations, perceive the socio-political situation of the island in the late colonial and first post-colonial periods of 1797-1953.The first chapter deals with Dionysis Romas' play ‘Three Worlds’, which is set between 1797 and 1820, while the historical time covered by the play is actually the period between 1797 and 1836. This chapter attempts to outline the society of Zakynthos in the early 19th century. Roma's protagonists are selected among the most important and interesting, (To who?) personalities in the field of politics, religion and culture. The dialogues of the play serve as a vehicle for the author to express his perspectives on the political, economic, social and spiritual situation of the period. Chapter 2 examines Elizabeth Moutzan-Martinego's play Fi-largyros, in conjunction with her Autobiography, ‘Vasilikos’ by Antonios Matesi, ‘Stella Violanti’ by Gregorios Xenopoulos and ‘Revenge’ by Andreas Gaitas. The chapter examines the place of the female sex in the Ionian Islands, which suffers both the colonial domination of the empire and the domination of the patriarchy. Both these plays deal with the same thematic motif: women's oppression and the struggle of young women for the right of self-determination in the limited geographical and social space of colonial and postcolonial Zakynthos.In Chapter 3, in contrast to the previous two, I will be examing works by ‘popolaroi’ from the 19 th century through the lens of microhistory. The term ‘popolaroi’, ‘plebeian’, is used by Zakynthians to include anyone that is not part of the local elite without consideration of their education, weaslth or professional and social accoμplishments. Initially, the plays of Socrates Zervos, ‘Mastromanolis’ and ‘The time of the English- A quarrel and two marriages’,are examined. Followed by a parallel reading of the plays, ‘ H pallikariais tou Kylaidoni’ by Zervos and its correspondent, ‘ O Popolaros’, by Grigorios Xenopoulos. The chapter ends with an in-depth analysis of Xenopoulos play, ‘ Cavaleria Popolana’. The key thematic motif of the plays examined in this chapter is the ‘life and work’ of Zalynthian young men. In Chapter 4, the processional carnival events of Zakynthos and the "Speeches" are extensively examined. Following that, they are placed in space and time and "Speeches" are thoroughly analysed. First, the parody of ‘Hassis’ by Demetriou Gouzelis by Dionysios Loukisas with the title ‘Andriola’, then the "Speech" ‘Chrysavgi’, who’s author is unknown, and finally ‘The Struggle of Love’ by Demetrious Vithoulkas and Ioannis Maroudas.

Αντικείμενο της παρούσας μελέτης αποτελεί η διερεύνηση της έμφυλης και κοινωνικής ταυτότητας στην θεατρική παραγωγή ζακυνθινών συγγραφέων κατά την μεταβενετική περίοδο (1797-1953). Σκοπός της είναι η ανάλυση, με βάση τον τρόπο που ο κάθε θεατρικός συγγραφέας χειρίζεται το υλικό του, της διαφορετικής ιδεολογικής και αισθητικής οπτικής που υποστηρίζουν τις ιδιαιτερότητες της γραφής του. Μέσα από την αποτύπωση των διαφορετικών αυτών οπτικών, πρόθεσή μας είναι να παρακολουθήσουμε συστηματικά τον τρόπο με τον οποίο οι συγγραφείς τοποθετούνται απέναντι στην κοινωνική, θρησκευτική, πολιτική και πολιτιστική πραγματικότητα των Επτανήσων της εποχής τους ή και της εποχής στην οποία διαδραματίζονται τα γεγονότα που δραματοποιούν και ειδικότερα να διερευνήσουμε την απεικόνιση των έμφυλων και κοινωνικών ταυτοτήτων στο έργο τους.Η εντοπισμένη χρονολογικά και γεωγραφικά επεξεργασία των θεατρικών έργων αποσκοπεί στην εξέταση των συνιστωσών των ιδιαίτερων κοινωνικών χαρακτηριστικών του επτανησιακού χώρου γενικά και της Ζακύνθου ειδικότερα, ως παράγοντα που επηρέασε την διανοητική συγκρότηση των γηγενών ζακυνθινών θεατρικών συγγραφέων και αντανακλάται στην αναπαράσταση της έμφυλης και κοινωνικής ταυτότητας στο έργο τους. Η πρωτότυπη συμβολή της παρούσας διατριβής στην επιστήμη έγκειται, πρώτον, στο γεγονός ότι για πρώτη φορά θα επιχειρηθεί η διερεύνηση της σύνδεσης της «αφήγησης» της έμφυλης και κοινωνικής ταυτότητας στην θεατρική παραγωγή της Ζακύνθου την περίοδο από το τέλος της βενετικής κυριαρχίας το 1797 έως τον καταστρεπτικό σεισμό του 1953 με τις επιπτώσεις της αποικιοκρατίας στην κοινωνική, θρησκευτική, πολιτική και πολιτιστική ζωή των Ζακυνθινών. Και, δεύτερον, στην επιλογή των έργων που εξετάζονται και: α) Είναι εντελώς άγνωστα, όπως το δράμα του Ανδρέα Γαήτα, οι κωμωδίες του Σωκράτη Ζερβού και η «Ομιλία» Αγών του Έρωτος. β) Δεν έχουν συζητηθεί ιδιαίτερα, όπως οι Τρεις κόσμοι του Διονύση Ρώμα, η Καβαλερία Ποπολάνα του Γρηγορίου Ξενόπουλου, και οι «Ομιλίες» Χρυσαυγή και Αντριόλας. γ) Έχουν απασχολήσει τους ερευνητές αλλά η συγκεκριμένη εργασία φιλοδοξεί να προσφέρει μια διαφορετική οπτική στην δραματουργική τους ανάλυση, όπως λόγου χάρη ο Φιλάργυρος της Ελισάβετ Μουτζάν-Μαρτινέγκου, ο Βασιλικός του Μάτεσι, η Στέλλα Βιολάντη και ο Ποπολάρος του Ξενόπουλου. στην ύστερη αποικιακή και την πρώτη μεταπολίτευση 1797-1953 γίνεται αντιληπτή από τους Ζακυνθινούς συγγραφείς που ανήκουν σε διαφορετικές κοινωνικές τάξεις (αριστοκράτες, ποπολάροι και αγρότες) και έχουν διαφορετική πολιτική τοποθέτηση.Το Κεφάλαιο 1, ασχολείται με το έργο του Διονύση Ρώμα «Τρεις κόσμοι», που διαδραματίζεται στην Ζάκυνθο από το 1797 έως το 1820, ενώ ο ιστορικός χρόνος που καλύπτει το έργο είναι στην πραγματικότητα η περίοδος 1797-1836. Το κεφάλαιο αυτό αποτελεί μια απόπειρα σκιαγράφησης της κοινωνίας της Ζακύνθου των αρχών του 19ου αιώνα. Οι θεατρικοί ήρωες του Ρώμα επιλέγονται ανάμεσα στις πλέον σημαντικές και παράλληλα ενδιαφέρουσες προσωπικότητες στον χώρο της πολιτικής, της θρησκείας και του πολιτισμού. Μέσα από τους θεατρικούς διαλόγους διαφαίνεται η οπτική του συγγραφέα για την πολιτική, οικονομική, κοινωνική και πνευματική κατάσταση της περιόδου.Στο Κεφάλαιο 2 εξετάζεται το θεατρικό έργο της Ελισάβετ Μουτζάν-Μαρτινέγκου «Φιλάργυρος», σε συνδυασμό με την «Αυτοβιογραφία» της, τον «Βασιλικό» του Αντωνίου Μάτεσι, την «Στέλλα Βιολάντη» του Γρηγορίου Ξενόπουλου και την «Εκδίκηση» του Ανδρέα Γαήτα. Άξονα του κεφαλαίου αποτελεί η θέση του γυναικείου φύλου στα Ιόνια Νησιά, που υφίσταται την αποικιοκρατική κυριαρχία της αυτοκρατορίας και την κυριαρχία της πατριαρχίας. Τα συγκεκριμένα θεατρικά έργα άλλωστε πραγματεύονται το ίδιο θεματικό μοτίβο: την γυναικεία καταπίεση και τον αγώνα των νεαρών γυναικών για το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης στον περιορισμένο γεωγραφικά και κοινωνικά χώρο της αποικιοκρατούμενης και μεταποικιακής Ζακύνθου.Στο Κεφάλαιο 3, σε αντίθεση με τα δύο προηγούμενα, προσεγγίζεται η πρόσληψη της μικροϊστορίας της Ζακύνθου του 19ου αιώνα σε έργα «ποπολάρων» συγγραφέων, διότι μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα ως «ποπολάροι» (πληβείοι) λογαριάζονται από τους συντοπίτες τους όλοι όσοι δεν ανήκουν στην ζακυνθινή ελίτ ανεξαρτήτως της μορφώσεως, της οικονομικής τους επιφάνειας ή της επαγγελματικής και κοινωνικής τους επιτυχίας. Συζητιούνται αρχικά τα έργα του Σωκράτη Ζερβού ο «Μαστρομανώλης» και «Εποχή των Ιγγλέζων - Ένας καυγάς και δύο γάμοι». Στην συνέχεια γίνεται μια παράλληλη ανάγνωση των έργων «Η παλληκαριαίς του Κυλαϊδώνη» του Ζερβού και του διακειμένου του, του έργου ο «Ποπολάρος» του Γρηγορίου Ξενόπουλου. Το κεφάλαιο κλείνει με μια εκτενή ανάλυση του έργου του Ξενόπουλου «Καβαλερία Ποπολάνα». Στο κεφάλαιο αυτό βασικό θεματικό μοτίβο των έργων είναι «τα έργα και αι ημέραι» των ζακυνθινών παλληκαράδων.Στο Κεφάλαιο 4, συζητιούνται εκτενώς τα πομπικά καρναβαλικά δρώμενα της Ζακύνθου και οι «Ομιλίες». Στην συνέχεια τοποθετούνται στον χώρο και τον χρόνο και αναλύονται διεξοδικά τρεις «Ομιλίες». Αρχικά η παρωδία του «Χάση» του Δημητρίου Γουζέλη από τον Διονύσιο Λουκίσα με τον τίτλο Αντριόλας, κατόπιν η αγνώστου συγγραφέως «Ομιλία» «Χρυσαυγή» και τέλος «Ο Αγών του Έρωτος» των Δημητρίου Βυθούλκα και Ιωάννη Μαρούδα.