Η Εκκλησία του Ανατολικού Ιλλυρικού μεταξύ Κωνσταντινουπόλεως και Ρώμης

Abstract

The subject of the present thesis is the issue of the ecclesiastical jurisdictions of the thrones of Rome and Constantinople in Eastern Illyricum, from the 4th to the 8th century, well before the Schism of the two Churches in 1054, as well as the study of some of the causes that led to it. Illyricum was a broader administrative region, which included almost the entire Balkan peninsula, with the exception of Thrace. After the death of Theodosius I, it was divided into Eastern and Western Illyricum. Eastern Illyricum, which will be the focus of this study—comprising the dioceses of Dacia and Macedonia and with Thessaloniki as its capital—was politically incorporated into the Eastern Empire and functioned as a bridge between East and West, but, owing both to its geographical and political position, it became an object of contention between them. It was a region where the differences between Eastern and Western Christianity were reignited, differences that eventually, later on, led to the division of the Church. It became the “apple of discord,” the space where the two most important ecclesiastical centers, Rome and Constantinople, encountered one another and where their ecclesiastical interests clashed. The issues to be examined in this dissertation are: the clarification of the historical development of the Church of Eastern Illyricum; the resolution of problems concerning the attempts of both Rome and Constantinople to establish ecclesiastical dominance in the region; the broader resolution of the problem of Rome’s alleged jurisdiction in Eastern Illyricum, such as the existence or non-existence of the papal Vicariate of Thessaloniki; the authenticity or inauthenticity of the documents of the Collectio Thessalonicensis; the resolution of the problem concerning the enforcement and practical implementation of Justinian I’s Novella 131; the general influence of Constantinople in the region of Eastern Illyricum prior to the 8th century; and, finally, issues related to the incorporation of the region into the Church of Constantinople during the 8th century.

Αντικείμενο της παρούσας διατριβής είναι το ζήτημα των εκκλησιαστικών δικαιοδοσιών των θρόνων της Ρώμης και της Κωνσταντινουπόλεως στο Ανατολικό Ιλλυρικό, από τον 4ο μέχρι και τον 8ο αιώνα, αρκετά πριν το Σχίσμα των δύο Εκκλησιών, το 1054 και η μελέτη κάποιων από τις αιτίες που οδήγησαν σε αυτό. Το Ιλλυρικό, ήταν μια ευρύτερη διοικητική περιφέρεια, η οποία περιλάμβανε ολόκληρη σχεδόν τη βαλκανική χερσόνησο, με εξαίρεση τη Θράκη. Μετά τον θάνατο του Θεοδοσίου Α΄, χωρίστηκε σε Ανατολικό και Δυτικό. Το Ανατολικό Ιλλυρικό, το οποίο και θα εξεταστεί, με τις διοικήσεις Δακίας και Μακεδονίας και πρωτεύουσα τη Θεσσαλονίκη, εντάχθηκε πολιτικά στο Ανατολικό Κράτος και αποτέλεσε γέφυρα Ανατολής και Δύσης, αλλά κατέστη, εξ’ αιτίας τόσο της γεωγραφικής, όσο και της πολιτικής του θέσης, αντικείμενο διαμάχης ανάμεσά τους. Υπήρξε μια περιοχή, όπου αναζωπυρώθηκαν οι διαφορές μεταξύ της ανατολικής και δυτικής χριστιανοσύνης, οι οποίες τελικά οδήγησαν, αργότερα, σε διάσπαση της Εκκλησίας. Υπήρξε το «μήλον της έριδος», ο χώρος, όπου συναντήθηκαν τα δύο σπουδαιότερα εκκλησιαστικά κέντρα, η Ρώμη και η Κωνσταντινούπολη και συγκρούστηκαν τα εκκλησιαστικά τους συμφέροντα. Τα ζητήματα που θα εξεταστούν στην παρούσα διατριβή είναι, η διαλεύκανση της ιστορικής εξέλιξης της Εκκλησίας του Ανατολικού Ιλλυρικού, η επίλυση προβλημάτων που έχουν να κάνουν με τις προσπάθειες τόσο της Ρώμης, όσο και της Κωνσταντινούπολης για εκκλησιαστική επικράτηση στην περιοχή, η γενικότερη επίλυση του προβλήματος της υποτιθέμενης δικαιοδοσίας της Ρώμης στο Ανατολικό Ιλλυρικό, όπως η ύπαρξη ή όχι του παπικού Βικαριάτου της Θεσσαλονίκης, η γνησιότητα η όχι των εγγράφων της Συλλογής Θεσσαλονίκης (Collectio Thessalonicensis), η επίλυση του προβλήματος της κατίσχυσης της Νεαράς 131 του Ιουστινιανού Α΄ και της πραγματικής εφαρμογής της, η γενικότερη επιρροή της Κωνσταντινουπόλεως στην περιοχή του Ανατολικού Ιλλυρικού πριν τον 8ο αιώνα της, καθώς και ζητήματα σχετικά με την ένταξη της περιοχής στην Εκκλησία της Κωνσταντινούπολης κατά τον 8ο αιώνα.