Διευρεύνηση της σχέσης μεταξύ γνωστικής ευελιξίας - ανασταλτικού ελέγχου και αντιληπτής γονικής αποδοχής / απόρριψης στη μέση παιδική ηλικία: ο ρόλος της αναπαράστασης του εαυτού σε δράση

Abstract

Executive functions (EFs) are higher order, goal - directed, cognitive processes that improve rapidly during middle childhood (Burgess & Simons 2005), influenced by parental behaviours (Valcan et al., 2018). Perceived parental rejection in particular influences self determination and the sense of self (Rohner, 2017). Awareness of the world and self is an important component for action (Tsakiris et al., 2005) and becomes possible for children through the representation of experience on a cognitive map that is perceived through the perspective of their parents. Since children's “perceptual range” is limited to others' interpretations of themselves (Zadra & Clore, 2011), and self-concept is inextricably linked to intentional action, it is possible that a confused sense of self and low self-concept may direct children's attention to negative emotional states that disorient their action (Stright et al., 2008). When negative self-evaluation intrudes on the conceptual schema for the self, motivation is reduced and success seems more out of reach (Eitam & Higgins, 2014).This study with a sample of 177 participants (86 boys and 91 girls) primary school students, investigated the possible correlation between perceived parental acceptance – rejection, children’s’ EFs and their action-representation. Perceived parental rejection was assessed through the Parental Acceptance/Rejection Questionnaire, cognitive flexibility through the Shape Trailing test, and inhibitory control through the Go/No-Go test. Action - representation was investigated with a hypothetical scenario starting with an “if” question. Results indicate that perceived parental rejection is associated with decreased executive functions, but perceived maternal hostility was associated with increased cognitive flexibility. Furthermore, perceived parental rejection was found to be a risk predictor and action orientation a protective factor for children’s’ executive control.

Οι εκτελεστικές λειτουργίες (EΛ) είναι στοχοκατευθυνόμενες, γνωστικές διαδικασίες ανώτερης τάξης που βελτιώνονται ραγδαία κατά τη μέση παιδική ηλικία (Burgess & Simons 2005) και επηρεάζονται από τις γονικές συμπεριφορές (Valcan et al., 2018). Συγκεκριμένα η αντιληπτή γονική απόρριψη επηρεάζει τον αυτοπροσδιορισμό και την αίσθηση του εαυτού (Rohner, 2017). Η επίγνωση του κόσμου και του εαυτού είναι σημαντικά συστατικά για τη δράση (Tsakiris et al., 2005) και καθίσταται δυνατή όταν τα παιδιά αναπαριστούν την εμπειρία τους σε έναν γνωστικό χάρτη, όπως την αντιλαμβάνονται μέσα από την οπτική των γονιών τους. Δεδομένου ότι το «αντιληπτικό εύρος» των παιδιών περιορίζεται στις ερμηνείες των άλλων για τον εαυτό τους (Zadra & Clore, 2011) και η αντίληψη του εαυτού είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη σκόπιμη δράση, είναι πιθανό η συγκεχυμένη αίσθηση του εαυτού και η χαμηλή αυτοαντίληψη να στρέφουν την προσοχή τους σε αρνητικές συναισθηματικές καταστάσεις που αποπροσανατολίζουν τη δράση τους (Stright et al., 2008). Όταν η αρνητική αυτοαξιολόγηση εισχωρεί στο εννοιολογικό σχήμα για τον εαυτό, τα κίνητρα μειώνονται και η επιτυχία φαίνεται πιο απρόσιτη (Eitam & Higgins, 2014). Στην τρέχουσα συγχρονική μελέτη με δείγμα 177 παιδιά (86 μαθητές και 91 μαθήτριες) του δημοτικού σχολείου, διερευνήθηκε η πιθανή συσχέτιση μεταξύ της αντιληπτής γονικής αποδοχής - απόρριψης, των ΕΛ των παιδιών, και της αναπαράστασης της δράσης τους. Η αντιληπτή γονική απόρριψη αξιολογήθηκε μέσω του ερωτηματολογίου γονικής αποδοχής/απόρριψης, η γνωστική ευελιξία μέσω του τεστ Shape Trailing και ο ανασταλτικός έλεγχος μέσω του τεστ Go/No-Go. Η αναπαράσταση της δράσης διερευνήθηκε με ένα υποθετικό σενάριο όπου τα παιδιά καλούνται να απαντήσουν πώς θα αντιμετώπιζαν μία απρόβλεπτη κατάσταση. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι αφενός η αντιληπτή γονική απόρριψη σχετίζεται με μειωμένο εκτελεστικό έλεγχο, αφετέρου η αντιληπτή μητρική εχθρότητα σχετίζεται με αυξημένη γνωστική ευελιξία. Επιπλέον, η επίδραση της αντιληπτής γονικής απόρριψης στις ΕΛ φαίνεται να μεσολαβείται από την αναπαράσταση της δράσης. Συγκεκριμένα, όταν τα παιδιά αντιλαμβάνονται τη γονικότητα ως απορριπτική, ο προσανατολισμός τους προς τη δράση λειτουργεί προστατευτικά, δηλαδή προάγει τον εκτελεστικό έλεγχο. Αντίθετα, η χαμηλού επιπέδου αναπαράσταση δράσης (ή αλλιώς ο προσανατολισμός της νοερής απεικόνισης στην κατάσταση και όχι στη δράση) αποτελεί παράγοντα κινδύνου, δηλαδή προβλέπει τη μείωση του εκτελεστικού ελέγχου.