A sceptical aesthetics of existence: the case of Michel Foucault

Abstract

Michel Foucault’s genealogical investigations constitute a specific historical discourse that challenges the metaphysical hypostatisation of concepts and methodological approaches as unique devices for tracking metaphysically objective truths. Foucault’s notion of aesthetics of existence, his elaboration of the ancient conceptualisation of ethics as an ‘art of living’ (a technē tou biou), along with a series of interconnected notions (such as the care of the self) that he developed in his later work, have a triple aspect. First, these notions are constitutive parts of his later genealogies of subjectivity. Second, they show that Foucault contemplates the possibility of understanding ethics differently, opposed to the traditional Kantian conceptualisation of morality: he envisages ethics in terms of self-fashioning, of aesthetic transformation, of turning one’s life into a work of art. Third, Foucault employs these notions in self-referential way: they are considered to describe his own genealogical work. This thesis attempts to show two things. First, I defend the idea that the notion of aesthetics of existence was already present in a constitutive way from the beginning of his work, and, specifically, I argue that it can be traced in earlier moments of his work. Second, I defend the idea that this notion of aesthetics of existence is best understood in terms of the sceptical stance of Sextus Empiricus. It describes an ethics of critique of metaphysics, and can be understood as a nominalist, contextualist, and particularist stance. The first chapter discusses Foucault’s late genealogy of the subject. It formulates the interpretative framework within which Foucault’s own conceptualisation of the aesthetics of existence can be understood as a sceptical stance, itself conceived as nominalist, contextualist and particularist. As the practice of an aesthetics of existence is not abstract and ahistorical but it involves the engagement with the specific historical circumstances within which this practice is undertaken, the second chapter reconstructs the intellectual context from which Foucault’s thought has emerged (Heidegger, Blanchot, and Nietzsche). The third chapter discusses representative examples of different periods of Foucault’s thought—such as his “Introduction” to Binswanger’s “Traum und Existenz” (1954), Histoire de la folie (1961), and Histoire de la sexualité I. La volonté de savoir (1976)—and shows in which way they constitute concrete instantiations of his sceptical aesthetics of existence. The thesis concludes with responses to a number of objections to the sceptical stance that has been defended.

Οι γενεαλογικές έρευνες του Michel Foucault συνιστούν μια μορφή ιστορικού λόγου που αμφισβητεί τη μεταφυσική υποστασιοποίηση των εννοιών και μεθοδολογικών προσεγγίσεων ως μοναδικών μέσων για την ανίχνευση μεταφυσικά αντικειμενικών αληθειών. Η έννοια της αισθητικής της ύπαρξης του Foucault, η επεξεργασία της αρχαίας εννοιολόγησης της ηθικής ως “τέχνης του βίου”, μαζί με μια σειρά αλληλένδετων εννοιών (όπως η μέριμνα του εαυτού) που ανέπτυξε στο μεταγενέστερο έργο του, έχουν τριπλή διάσταση. Πρώτον, οι έννοιες αυτές είναι συγκροτητικές των γενεαλογιών της υποκειμενικότητάς του ύστερου έργου του. Δεύτερον, καταδεικνύουν ότι ο Foucault κατανοεί την ηθική με διαφορετικό τρόπο, αντίθετο στην παραδοσιακή, καντιανή εννοιολόγηση της ηθικής: αντιλαμβάνεται την ηθική με όρους κατασκευής του εαυτού (self-fashioning), αισθητικής μεταμόρφωσης, μετατροπής της ζωής σε έργο τέχνης. Τρίτον, ο Foucault χρησιμοποιεί αυτές τις έννοιες με αυτοαναφορικό τρόπο: περιγράφουν το δικό του το γενεαλογικό έργο. Η παρούσα διατριβή επιχειρεί να δείξει δύο πράγματα. Πρώτον, υπερασπίζομαι την ιδέα ότι η έννοια της αισθητικής της ύπαρξης ήταν ήδη παρούσα με συγκροτητικό τρόπο από την αρχή του έργου του και, συγκεκριμένα, υποστηρίζω ότι μπορεί να εντοπιστεί σε παλαιότερες εκφάνσεις του έργου του. Δεύτερον, υπερασπίζομαι την ιδέα ότι αυτή η έννοια της αισθητικής της ύπαρξης γίνεται καλύτερα κατανοητή με όρους της σκεπτικής στάση του Σέξτου Εμπειρίκου. Η έννοια αυτή περιγράφει μια ηθική της κριτικής της μεταφυσικής, και μπορεί να κατανοηθεί ως μια νομιναλιστική (nominalist), πλαισιακή (contextualist) και επιμεροκρατική (nominalist) στάση. Στο πρώτο κεφάλαιο συζητείται η γενεαλογία του υποκειμένου στο ύστερο έργο του Foucault. Στο κεφάλαιο αυτό, διατυπώνεται το ερμηνευτικό πλαίσιο εντός του οποίου η εννοιολόγηση της αισθητικής της ύπαρξης από τον ίδιο τον Foucault μπορεί να κατανοηθεί ως μια σκεπτική στάση, και κατ’ επέκταση ως μία στάση νομιναλιστική, πλαισιοκρατική και επιμεροκρατική. Καθώς η πρακτική της αισθητικής της ύπαρξης δεν είναι αφηρημένη και ανιστορική, αλλά συγκροτείται μέσα από την εμπλοκή της με τις συγκεκριμένες ιστορικές συνθήκες εντός των οποίων πραγματώνεται, το δεύτερο κεφάλαιο ανασυνθέτει το διανοητικό πλαίσιο μέσα από το οποίο αναδύθηκε η σκέψη του Φουκώ (Heidegger, Blanchot, και Nietzsche). Το τρίτο κεφάλαιο εξετάζει αντιπροσωπευτικά παραδείγματα από διαφορετικές περιόδους της σκέψης του Foucault—όπως είναι η “Εισαγωγή” του Foucault στο “Traum und Existenz” του Binswanger (1954), η Histoire de la folie (1961) και η Histoire de la sexualité I. La volonté de savoir (1976)—και καταδεικνύει με ποιον τρόπο αποτελούν συγκεκριμένες πραγματώσεις μιας σκεπτικής αισθητικής της ύπαρξης. Η διατριβή ολοκληρώνεται με απαντήσεις σε μια σειρά ενστάσεων σχετικά με τη δυνατότητα της σκεπτικής αυτής στάσης.