Φιλοσοφία των διεθνών σχέσεων, διπλωματία και Ανατολική Μεσόγειος

Abstract

This doctoral dissertation explores the Philosophy of International Relations with a central focus on diplomacy and a specific emphasis on the geopolitical field of the Eastern Mediterranean. It begins with a multidisciplinary analysis of the concepts of war and peace, drawing from political philosophy, ethics, and religious traditions. Particular attention is given to the ways in which religious diplomacy may contribute to conflict resolution and the construction of peaceful international relations. The second part of the study presents the major theoretical approaches to International Relations, with emphasis on realism, the theory of power, and more recent postmodern interpretations. It further examines the evolving role of diplomacy—particularly public and multilevel diplomacy—as an instrument of influence, negotiation, and the production of international legitimacy. The third part focuses on the Eastern Mediterranean, using the Republic of Cyprus as a paradigmatic case within the shifting geopolitical dynamics of recent decades. The analysis highlights regional strategic partnerships, energy-related developments, and the gradual formation of a new security architecture in the region through trilateral and multilateral frameworks. The dissertation concludes that although power remains a defining element of international affairs, diplomacy must be grounded in principles of justice, legality, and mutual respect. The emergence of an ethically informed diplomatic approach—one that recognises the legitimate claims of peoples and rejects the logic of power-based imposition—is essential for the preservation of peace and stability in the Eastern Mediterranean. The reference to Aristotelian political philosophy underscores the proposal for a synthesis of realism and ethics as a foundation for a sustainable international political practice.

Η παρούσα διατριβή διερευνά τη Φιλοσοφία των Διεθνών Σχέσεων με κεντρικό άξονα τη διπλωματία και πεδίο εφαρμογής την Ανατολική Μεσόγειο. Αφετηρία της μελέτης αποτελεί η διεπιστημονική ανάλυση των εννοιών του πολέμου και της ειρήνης υπό το πρίσμα της φιλοσοφίας της πολιτικής και της ηθικής σκέψης καθώς και των θρησκευτικών παραδόσεων. Εξετάζεται ο τρόπος με τον οποίο η έννοια της θρησκευτικής διπλωματίας μπορεί να συμβάλει στη διαχείριση συγκρούσεων και στην οικοδόμηση ειρηνικών διεθνών σχέσεων. Στο δεύτερο μέρος της εργασίας παρουσιάζονται οι βασικές θεωρητικές προσεγγίσεις των Διεθνών Σχέσεων με έμφαση στον ρεαλισμό τη θεωρία της ισχύος και τις σύγχρονες μετανεωτερικές αναγνώσεις. Αναλύεται η έννοια της διπλωματίας καθώς και οι εξελίξεις στη δημόσια και πολυεπίπεδη διπλωματική πρακτική ως μέσο άσκησης επιρροής διαπραγμάτευσης και παραγωγής διεθνούς κανονιστικότητας. Το τρίτο μέρος εστιάζει στην Ανατολική Μεσόγειο και ειδικότερα στην περίπτωση της Κυπριακής Δημοκρατίας στο πλαίσιο των γεωπολιτικών εξελίξεων των τελευταίων δεκαετιών. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις περιφερειακές στρατηγικές συνεργασίες στα ενεργειακά ζητήματα και στη σταδιακή διαμόρφωση ενός νέου πλέγματος ασφάλειας στην περιοχή μέσα από τριμερή και πολυμερή σχήματα. Η εργασία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι παρότι η ισχύς εξακολουθεί να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στις διεθνείς σχέσεις εντούτοις η διπλωματία οφείλει να εδράζεται σε αρχές δικαιοσύνης, νομιμότητας και αμοιβαίου σεβασμού. Η ανάδυση μιας ηθικά θεμελιωμένης διπλωματικής προσέγγισης η οποία θα αναγνωρίζει τα δίκαια των λαών και θα απορρίπτει τη λογική της επιβολής δια της ισχύος καθίσταται ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση της ειρήνης και της σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο. Η αναφορά στην αριστοτελική πολιτική φιλοσοφία λειτουργεί ως κατακλείδα μιας πρότασης η οποία επιδιώκει τη σύζευξη ρεαλισμού και ηθικής ως θεμέλιο μιας βιώσιμης διεθνούς πολιτικής πρακτικής.