Η προσέγγιση "Ανταπόκριση στη Διδασκαλία" ως μέσω για την προ΄ληψη δυσκολιών στην εκμάθηση του γραπτου΄ λόγου: ο ρόλος της πρώιμης παρέμβασης στο νηπιαγωγείο για την ενίσχυση των δεξιοτήτων του αναδυόμενου γραμματισμού

Abstract

The purpose of this study is to investigate the role of early intervention "Response to Intervention-RtI", in enhancing the emerging literacy skills of kindergarten children at-risk for learning difficulties. In particular, it aims to investigate the degree of impact of RtI intervention in terms of form (teaching intervention at small group level and at individual level) and its content (teaching intervention "from inside to outside" and "from outside to inside") in the short term (at the end of kindergarten), in the mid term (at the beginning of the first grade of primary school) and in the long term (at the end of the first grade of primary school) in literacy skills, after the control of endogenous and exogenous factors. Participants in the study were 58 kindergarten children aged 5;1 to 6;1 years old. The experimental group consisted of 34 children who performed poorly (below the 25th percentile) in at least four of the seven weighted literacy tests given to them, but with a typical non-verbal intelligence performance. The control group included 24 children, who showed typical but not high performance in the respective literacy tests. The results of the present study showed that the intervention of RtI contributes significantly to the enhancement of emerging literacy skills (phonological awareness, literacy, vocabulary, concepts about print) of kindergarten children, who belong to atrisk group for learning difficulties. In fact, the performance of the experimental group at the end of the kindergarten school not only reached but also exceeded the performance of the control group in the criterion of distinguishing initial phoneme, receptive vocabulary, expressive vocabulary and the concepts about print. However, the improvement in emerging literacy skills at the end of the kindergarten did not differ statistically significantly either in the form or in the content of the teaching intervention received by the experimental groups. Also, the RtI intervention for the enhancement of emerging literacy skills, maintained its degree of impact in the mid term, five months after the completion of the teaching intervention, at the beginning of the first-grade class in emerging literacy skills. In addition, RtI intervention maintained its long-term impact at the end of the first-grade primary school on reading decoding, comprehension, fluency and phonological awareness criteria. Only in terms of the word spelling criterion was it found that the average performance of the children in the control group was statistically significantly higher than the corresponding average performance of the children in the experimental group. Finally, RtI did not have a significantly different effect depending on the form and content of the teaching intervention on emerging literacy skills at the beginning of the first-grade class (criteria of phonological awareness, receptive vocabulary, expressive vocabulary, concepts about print, uppercase letters, lowercase letters, rapid automatic naming) as well as writing skills at the beginning and end of the first grade of primary school. The findings of the present study can be used to identify reliably at-risk children for learning difficulties and to contribute to the design of early teaching intervention programs in kindergarten children belonging to at-risk group for learning difficulties.

Ο σκοπός της παρούσας έρευνας είναι να διερευνήσει τον ρόλο της πρώιμης διδακτικής παρέμβασης «Ανταπόκριση στη Διδασκαλία-ΑσΔ», στην ενίσχυση των δεξιοτήτων αναδυόμενου γραμματισμού σε παιδιά προσχολικής ηλικίας, τα οποία ανήκουν σε ομάδα υψηλού κινδύνου για εμφάνιση δυσκολιών στην εκμάθηση του γραπτού λόγου. Ειδικότερα στοχεύει να διερευνήσει τον βαθμό επίδρασης της διδακτικής παρέμβασης ΑσΔ ως προς τη μορφή (διδακτική παρέμβαση σε επίπεδο μικρoομάδας και σε εξατομικευμένο επίπεδο) και το περιεχόμενό της (διδακτική παρέμβαση «από μέσα προς τα έξω» και «από έξω προς τα μέσα») βραχυπρόθεσμα (στο τέλος της φοίτησης στο νηπιαγωγείο), μεσοπρόθεσμα (στις αρχές της φοίτησης στην Α΄ τάξη) και μακροπρόθεσμα (στο τέλος της φοίτησης στην Α΄ τάξη) σε δεξιότητες γραμματισμού, μετά τον έλεγχο ενδογενών και εξωγενών παραγόντων. Συμμετέχοντες στην έρευνα ήταν πενήντα οκτώ (58) παιδιά προσχολικής ηλικίας 5;1 έως 6;1 ετών. Στην πειραματική ομάδα εντάχθηκαν τριάντα τέσσερα (34) παιδιά, τα οποία παρουσίασαν χαμηλή επίδοση (κάτω από το 25ο εκατοστημόριο) τουλάχιστον σε τέσσερις από επτά σταθμισμένες δοκιμασίες αναδυόμενου γραμματισμού που τους χορηγήθηκαν, αλλά με τυπική επίδοση στη μη λεκτική νοημοσύνη. Στην ομάδα ελέγχου εντάχθηκαν είκοσι τέσσερα (24) παιδιά, τα οποία παρουσίασαν τυπικές αλλά όχι υψηλές επιδόσεις στις αντίστοιχες δοκιμασίες αναδυόμενου γραμματισμού. Τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας έδειξαν ότι η διδακτική παρέμβαση ΑσΔ συμβάλλει σημαντικά στην ενίσχυση των δεξιοτήτων αναδυόμενου γραμματισμού (φωνολογική επίγνωση, γνώση γραμμάτων, λεξιλόγιο, αντίληψη εννοιών γραπτού λόγου) των παιδιών προσχολικής ηλικίας, τα οποία ανήκουν σε ομάδα υψηλού κινδύνου για εμφάνιση δυσκολιών στην εκμάθηση της ανάγνωσης και της γραφής. Μάλιστα, οι επιδόσεις της πειραματικής ομάδας στο τέλος του νηπιαγωγείου όχι μόνο έφτασαν αλλά και ξεπέρασαν τις επιδόσεις της ομάδας ελέγχου στο κριτήριο αναγνώριση κοινού αρχικού φωνήματος, στο δεκτικό λεξιλόγιο, στο εκφραστικό λεξιλόγιο και στην αντίληψη εννοιών γραπτού λόγου. Ωστόσο, η βελτίωση στις δεξιότητες αναδυόμενου γραμματισμού στο τέλος της φοίτησης στο νηπιαγωγείο δεν διέφερε στατιστικά σημαντικά ούτε ανάλογα με τη μορφή ούτε ανάλογα με το περιεχόμενο της διδακτικής παρέμβασης, την οποία δέχτηκαν οι πειραματικές ομάδες. Επίσης, η διδακτική παρέμβαση ΑσΔ για την ενίσχυση των δεξιοτήτων αναδυόμενου γραμματισμού, διατήρησε τον βαθμό επίδρασής της μεσοπρόθεσμα, πέντε μήνες μετά την ολοκλήρωση της διδακτικής παρέμβασης, στις αρχές της φοίτησης στην Α΄ τάξη σε δεξιότητες αναδυόμενου γραμματισμού. Επιπλέον, η διδακτική παρέμβαση ΑσΔ διατήρησε την επίδρασή της μακροπρόθεσμα στο τέλος της φοίτησης στην Α΄ τάξη του δημοτικού σχολείου στην αναγνωστική αποκωδικοποίηση, στην κατανόηση, στην ευχέρεια και στα κριτήρια φωνολογικής επίγνωσης. Μόνο ως προς το κριτήριο της ορθογραφίας λέξεων βρέθηκε ότι ο μέσος όρος επίδοσης των παιδιών της ομάδας ελέγχου ήταν στατιστικά σημαντικά υψηλότερος από τον αντίστοιχο μέσο όρο επίδοσης των παιδιών της πειραματικής ομάδας. Τέλος, η διδακτική παρέμβαση ΑσΔ δεν άσκησε σημαντικά διαφορετική επίδραση ανάλογα με τη μορφή και το περιεχόμενο της διδακτικής παρέμβασης σε δεξιότητες αναδυόμενου γραμματισμού στις αρχές της φοίτησης στην Α΄ τάξη (κριτήρια φωνολογικής επίγνωσης, δεκτικό λεξιλόγιο, εκφραστικό λεξιλόγιο, αντίληψη εννοιών γραπτού λόγου, γνώση κεφαλαίων και πεζών γραμμάτων, ταχύτητα αυτόματης κατονομασίας συμβόλων) όσο και σε δεξιότητες γραπτού λόγου στις αρχές και στο τέλος της φοίτησης στην Α΄ τάξη του δημοτικού σχολείου. Τα ευρήματα της παρούσας έρευνας μπορούν να χρησιμεύσουν για τον έγκυρο εντοπισμό παιδιών υψηλού κινδύνου για εμφάνιση δυσκολιών στην εκμάθηση του γραπτού λόγου και να συμβάλλουν στον σχεδιασμό προγραμμάτων πρώιμης διδακτικής παρέμβασης σε παιδιά προσχολικής ηλικίας που ανήκουν σε ομάδα υψηλού κινδύνου για εμφάνιση δυσκολιών στην εκμάθηση της ανάγνωσης και της γραφής.