Η επίδραση της διδασκαλίας ενός εκπαιδευτικού προγράμματος αγωγής υγείας, στην αλλαγή των στάσεων ατόμων με νοητική αναπηρία, σε σχέση με τη διατροφή και τη σωματική δραστηριότητα

Abstract

The purpose of this study is to investigate the effects of teaching a health education program in changing the attitudes of people with intellectual disability (ID), in relation to nutrition and physical activity (PA). The study involved 24 functional students with mild ID, age: mean= 17.63, SD= 2.018 years, who attended Special Vocational Education and Training Laboratories. The students were randomly divided into two groups: intervention (n =16) and control (n=8). The intervention group participated in the health education program concerning changes in attitudes in relation to nutrition and PA, which included 10 educational interventions performed over a period of 16 weeks with a frequency of 2 teaching hours per week. The control group, during the same period of 16 weeks, participated in the lessons of the school curriculum. The tools used for the intended purpose were the Food Frequency Questionnaire (Hasapidou, 1989), the Eating Attitudes Test (Garner, & Garfinkel, 1979; Yannakoulia et al., 2004), Godin Leisure-Time Exercise Questionnaire (Godin, Shepard, 1985), the Body Figure Perceptions and Preferences for children and adolescents (Collins, 1991) and the Mediterranean Diet Quality for children and adolescents- KIDMED (Serra-Majem et al., 2004). Furthermore, questions- items were used concerning the barriers to PA and the expected outcomes of PA, questions- items concerning the eating habits, as well as a demographic questionnaire was distributed, tailored to the needs of the present study. In addition, measurements of body weight (BW), height and skin folds were performed, and body mass index (BMI) and body fat percentage (% BF) were calculated. The statistical analysis of the data was done with the statistical program SPSS version 23.0 for windows. Descriptive and frequencies analysis was applied. The Wilcoxon non-parametric test was used to test the differences between the measurements before and after the 16-week health education program for the intervention group and before and after the 16-weeks period for the control group. The effect of the group on the parameters of diet and PA was also checked with the χ2 test. The significance level was set at p<0.05. The results showed that teaching the health education program improved eating habits, increased knowledge about nutrition, the Mediterranean diet and food, improved the beliefs about healthy and unhealthy eating habits and foods, and increased adherence to the Mediterranean diet. In addition, it was found that it increased the school's influence on the participants in the intervention group, in informing them about nutrition issues. Furthermore, it was shown that the teaching of the health education program eliminated the negative eating attitudes and the characteristics for the occurrence of eating disorders, and zeroed the possibility of their occurrence in the participants of the intervention group. It was, also, found that teaching the health education program improved the body size perception, the body image and increased the body satisfaction of the participants in the intervention group. Moreover, it was found that teaching the health education program increased expected outcomes and reduced barriers in relation to PA. Finally, it was found that the program increased significantly the PA of the participants in the intervention group. Regarding the control group, the results showed that after the time period of 16 weeks all the examined variables either remained unchanged or moved in the undesirable direction.Briefly, in the present study were observed very significant effects on the measured parameters of the attitudes of adolescents with ID, in relation to diet and PA, due to their participation in the health education program. As low physical inactivity is a major health risk in people with ID and unhealthy diet is a secondary risk, the single most effective way to improve the health of people with ID is to increase PA levels in general and in particular to increase the levels of moderate or intense PA, as well as to adhere to healthy eating habits according to the standards of the Mediterranean diet. With these as a given, priority should be given to the design and implementation of health education programs concerning nutrition and PA for students with ID, in order to adopt healthy attitudes and behaviors regarding nutrition and PA with ultimate goal the beneficial effects both directly and in the long term in their adulthood. It is worth noting that the implementation of programs concerning the nutrition and PA in a school environment aimed at adolescents with ID at a time in their lives when they develop and shape attitudes and behaviors regarding health, can be effective for all their lifespan. In conclusion, children and adolescents with or without ID should be top priority goals for the implementation of health education programs concerning nutrition and PA.

Σκοπός της παρούσας έρευνας είναι η διερεύνηση των επιδράσεων της διδασκαλίας ενός εκπαιδευτικού προγράμματος αγωγής υγείας, στην αλλαγή των στάσεων ατόμων με νοητική αναπηρία (ΝΑ), σε σχέση με τη διατροφή και τη σωματική δραστηριότητα (ΣΔ). Στην έρευνα συμμετείχαν 24 λειτουργικοί μαθητές με ελαφρά ΝΑ, ηλικίας: ΜΟ= 17.63, ΤΑ=2.018 έτη, που φοιτούσαν σε Εργαστήρια Ειδικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης, τα οποία χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες: παρέμβασης (n=16) και ελέγχου (n=8). Η ομάδα παρέμβαση συμμετείχε στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα αγωγής υγείας για την αλλαγή των στάσεων σε σχέση με τη διατροφή και τη ΣΔ, το οποίο περιελάμβανε 10 εκπαιδευτικές παρεμβάσεις που πραγματοποιήθηκαν σε χρονικό διάστημα 16 εβδομάδων με συχνότητα 2 διδακτικών ωρών την εβδομάδα. Η ομάδα ελέγχου, την ίδια χρονική περίοδο των 16 εβδομάδων, συμμετείχε στα μαθήματα του αναλυτικού προγράμματος του σχολείου. Τα εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν για τον επιδιωκόμενο σκοπό ήταν το ερωτηματολόγιο συχνότητας κατανάλωσης τροφίμων (Χασαπίδου, 1989), η Δοκιμασία Διατροφικών Στάσεων (Garner, & Garfinkel, 1979; Yannakoulia et al., 2004), το ερωτηματολόγιο Φυσικής Δραστηριότητας Ελεύθερου Χρόνου (Godin, & Shepard, 1985), η Φωτογραφική κλίμακα Εικόνας Σώματος για παιδιά και εφήβους (Collins, 1991) και ο δείκτης του βαθμού συμμόρφωσης με τη Μεσογειακή διατροφή για την αξιολόγηση των διατροφικών συνηθειών για παιδιά και εφήβους- KIDMED (Serra-Majem et al., 2004). Ακόμη, χρησιμοποιήθηκαν ερωτήσεις- θέματα σχετικά με τα εμπόδια για ΣΔ και με τα προσδωκόμενα αποτελέσματα από τη ΣΔ, ερωτήσεις- θέματα σχετικά με τις διατροφικές συνήθειες, καθώς και ερωτηματολόγιο δημογραφικών χαρακτηριστικών, κατασκευασμένα για τις ανάγκες της έρευνας. Επιπλέον, πραγματοποιήθηκαν μετρήσεις του σωματικού βάρους (ΣΒ), του ύψους και δερματοπτυχών και έγινε υπολογισμός του δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ) και του ποσοστού σωματικού λίπους (% ΣΛ). Η στατιστική επεξεργασία των δεδομένων έγινε με το στατιστικό πρόγραμμα SPSS version 23.0 for windows. Εφαρμόστηκε περιγραφική ανάλυση και ανάλυση συχνοτήτων. Για τον έλεγχο των διαφορών ανάμεσα στις μετρήσεις, πριν και μετά το 16 εβδομάδων εκπαιδευτικό πρόγραμμα αγωγής υγείας για την ομάδα παρέμβασης και πριν και μετά την χρονική περίοδο των 16 εβδομάδων για την ομάδα ελέγχου, χρησιμοποιήθηκε το μη-παραμετρικό test Wilcoxon. Ακόμα έγινε έλεγχος επίδρασης της ομάδας για τις παραμέτρους της διατροφής και της ΣΔ με το χ2 test. Το επίπεδο σημαντικότητας ορίστηκε στο p<0.05. Από τα αποτελέσματα διαπιστώθηκε ότι η διδασκαλία του εκπαιδευτικού προγράμματος αγωγής υγείας βελτίωσε τις διατροφικές συνήθειες, αύξησε τις γνώσεις για τη διατροφή, τη μεσογειακή διατροφή και τα τρόφιμα, βελτίωσε τις πεποιθήσεις σχετικά με υγιεινές και ανθυγιεινές διατροφικές συνήθειες και τρόφιμα, και αύξησε τη συμμόρφωση στη Μεσογειακή διατροφή. Συμπληρωματικά, διαπιστώθηκε ότι αύξησε την επιρροή του σχολείου στους συμμετέχοντες στην ομάδα παρέμβασης, σχετικά με την ενημέρωσή τους σε θέματα που αφορούν στη διατροφή. Επιπρόσθετα, καταδείχθηκε ότι η διδασκαλία του εκπαιδευτικού προγράμματος αγωγής υγείας εξάλειψε τις αρνητικές διατροφικές στάσεις και τα χαρακτηριστικά για εμφάνιση διατροφικών διαταραχών, και μηδένισε την πιθανότητα εμφάνισής τους στους συμμετέχοντες στην ομάδα παρέμβασης. Διαπιστώθηκε, επιπλέον, ότι η διδασκαλία του εκπαιδευτικού προγράμματος αγωγής υγείας βελτίωσε την εκτίμηση του σωματικού μεγέθους, την εικόνα του σώματος και αύξησε την ικανοποίηση από το σώμα των συμμετεχόντων στην ομάδα παρέμβασης. Ακόμη, εξακριβώθηκε ότι η διδασκαλία του εκπαιδευτικού προγράμματος αγωγής υγείας αύξησε τα προσδοκώμενα αποτελέσματα και μείωσε τα εμπόδια σε σχέση με τη ΣΔ. Τέλος, διαπιστώθηκε ότι αύξησε σημαντικά τη ΣΔ των συμμετεχόντων στην ομάδα παρέμβασης. Όσον αφορά στην ομάδα ελέγχου, τα αποτελέσματα κατέδειξαν ότι μετά τη χρονική περίοδο των 16 εβδομάδων όλες οι εξεταζόμενες μεταβλητές, είτε παρέμειναν αμετάβλητες είτε κινήθηκαν στην μη-επιθυμητή κατεύθυνση. Συνοπτικά, στην παρούσα έρευνα παρατηρήθηκαν πολύ σημαντικές επιδράσεις στις μετρούμενες παραμέτρους των στάσεων, έφηβων ατόμων με ΝΑ, σε σχέση με τη διατροφή και τη ΣΔ, λόγω της συμμετοχής στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα αγωγής υγείας. Καθ’ όσον, η σωματική υποκινητικότητα αποτελεί κύριο κίνδυνο για την υγεία στη ζωή των ατόμων με ΝΑ και η μη-υγιεινή διατροφή δευτερεύων κίνδυνο, ο μοναδικός πιο αποτελεσματικός τρόπος βελτίωσης της υγείας των ατόμων με ΝΑ είναι η αύξηση γενικότερα των επιπέδων της ΣΔ και ιδιαίτερα η αύξηση των επιπέδων μέτριας ή έντονης ΣΔ, καθώς και η συμμόρφωση σε υγιεινές διατροφικές συνήθειες κατά το πρότυπο της Μεσογειακής διατροφής. Με αυτά ως δεδομένο, θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στο σχεδιασμό και την υλοποίηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων αγωγής υγείας για τη διατροφή και τη ΣΔ για μαθητές με ΝΑ, προκειμένου να υιοθετήσουν υγιεινές στάσεις και συμπεριφορές αναφορικά με τη διατροφή και τη ΣΔ με απώτερο στόχο τις ευεργετικές επιδράσεις τόσο άμεσα όσο και μακροπρόθεσμα κατά την ενήλικη ζωή τους. Αξίζει να σημειωθεί ότι η εφαρμογή προγραμμάτων για τη διατροφή και τη ΣΔ σε σχολικό περιβάλλον με στόχο τους εφήβους με ΝΑ σε μια χρονική στιγμή στη ζωή τους που αναπτύσσουν και διαμορφώνουν στάσεις και συμπεριφορές αναφορικά με την υγεία, μπορεί να είναι αποτελεσματική για όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Συμπερασματικά, τα παιδιά και οι έφηβοι με ή χωρίς ΝΑ πρέπει να αποτελούν στόχους πρώτης προτεραιότητας για την υλοποίηση των εκπαιδευτικών προγραμμάτων αγωγής υγείας για τη διατροφή και τη ΣΔ.