Εφαρμογή προγράμματος θεραπευτικής γυμναστικής κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης σε ασθενείς με χρόνια νεφρική ανεπάρκεια τελικού σταδίου

Abstract

Patients with end-stage renal disease on hemodialysis (HD) have impaired exercise capacity compared to the age-predicted normal values. Among the reasons for this limitation are cardiovascular morbidity, skeletal muscle weakness, anemia and sedentary way of living. Despite the helpful and beneficial effects of exercise training in HD patients, compliance to regular supervised exercise on non-dialysis days remains poor, mainly due to luck of time, transportation problems etc. Alternative to exercise on non-dialysis days is exercise training during the HD sessions, as it seems to improve compliance to regular exercise. However, there are few data regarding the effects of exercise training during HD on the functional capacity of these patients. The aim of this study was to determine the effects of 6-month exercise training program during HD on aerobic capacity and muscle strength of the HD patients. Twenty-seven HD patients (aged 52±13 years) volunteered to participate in the study. Seventeen of them (12males/5females-group A) were randomly assigned to a 6-month supervised exercise training program. They were exercised 3 times per week during the first hour of their HD sessions with stationary bicycles (40-60 min). After the first three months strengthening exercise for the lower limbs and stretching exercises (15 min) were added after cycling. The remaining 10 HD patients (8males/2 females) were used as controls (group B). All patients performed a modified Bruce treadmill exercise testing with spiroergometric study. The muscle strength of their lower limbs were also evaluated from measurements of the peak isokinetic knee extension and flexion at 180°/sec (by a Cybex II isokinetic dynamometer). After training the VO2max of group A increased from 17.3±4.8 to 20.4±5.0 ml/kg/min (p<0.05), the exercise time from 14.5±4.2 to 18.3±4.1 min (p<0.05), and the METs from 8.2±2.0 to 9.9±2.1 (p<0.05). The strength of their right and left legs increased by 15% and 15.8% respectively for the flexors muscles and by 11.2% and 12.8% respectively for the extensors. All the above functional parameters remained almost unchanged in the controls. There was no exercise-induced complication during the study. Our results demonstrate that exercise during HD is safe and effective, as improves the aerobic capacity and muscle strength of patients with end-stage renal disease on hemodialysis.

Οι ασθενείς με ΧΝΑ που υποβάλλονται σε περιοδική αιμοκάθαρση εμφανίζουν μειωμένη φυσική επάρκεια. Ως αίτια αναγνωρίζονται οι μορφολογικές και λειτουργικές διαταραχές από τα διάφορα συστήματα, στα πλαίσια του «ουραιμικού συνδρόμου» και της υποκινητικότητας των ασθενών. Η εφαρμογή προγραμμάτων γύμνασης τις ημέρες μη αιμοκάθαρσης βελτιώνει σημαντικά τη λειτουργική ικανότητα των ασθενών, όμως η συμμετοχή τους είναι περιορισμένη λόγω έλλειψης χρόνου και προβλημάτων μετακίνησης. Η γύμναση στη διάρκεια της αιμοκάθαρσης παρουσιάζει πλεονεκτήματα αναφορικά με τη συμμετοχή των ασθενών, αλλά υπάρχουν λίγες πληροφορίες για τις επιδράσεις στη φυσική επάρκεια. Σκοπός της έρευνας ήταν η μελέτη της επίδρασης 6μηνου προγράμματος συστηματικής άσκησης κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης στην αερόβια ικανότητα και στη μυϊκή δύναμη των ασθενών με ΧΝΑ τελικού σταδίου υπό αιμοκάθαρση. Η μελέτη έγινε σε 27 ασθενείς (20 άνδρες/ 7 γυναίκες), μέσης ηλικίας 52±13 έτη, που διαιρέθηκαν τυχαία σε 2 ομάδες. Στην Α ομάδα εντάχθηκαν 17 ασθενείς που γυμνάσθηκαν επί 6 μήνες, 3 φορές την εβδομάδα, για 40-60 min, σε ειδικό εργοποδήλατο προσαρμοσμένο στην κλίνη τους κατά την πρώτη ώρα της αιμοκάθαρσης. Μετά τους τρεις πρώτους μήνες προστέθηκαν ασκήσεις ενδυνάμωσης των κάτω άκρων. Οι υπόλοιποι 10 ασθενείς που δεν ασκήθηκαν αποτελούσαν την ομάδα Β (ελέγχου). Όλοι οι ασθενείς πριν και μετά τους 6 μήνες υποβλήθηκαν σε εργοσπιρομετρικό έλεγχο για την αξιολόγηση της αερόβιας (VO2max) και της λειτουργικής ικανότητας, καθώς και σε μέτρηση της μυϊκής δύναμης των κάτω άκρων με ισοκινητικό δυναμόμετρο Cybex II. Μετά τους 6 μήνες η VO2max των ασθενών της ομάδας Α αυξήθηκε από 17.3±4.8 σε 20.4±5.0 ml/kg/min (p<0.05), η διάρκεια κόπωσης από 14.5±4.2 σε 18.3±4.1 min (p<0.05) και τα METs από 8.2±2.0 σε 9.9±2.1 (p<0.05). Η μέγιστη δύναμη του δεξιού και αριστερού κάτω άκρου αυξήθηκε σημαντικά κατά 15.0% και 15.8% αντίστοιχα (σε γωνιακή ταχύτητα 180°) για τους καμπτήρες μύες και κατά 11.2% και 12.8% αντίστοιχα (σε γωνιακή ταχύτητα 180°) για τους εκτείνοντες. Δεν παρατηρήθηκαν μεταβολές από τις αντίστοιχες μετρήσεις στην ομάδα Β. Σταθερά παρέμειναν τα αποτελέσματα των βιοχημικών-αιματολογικών εξετάσεων όλων των ασθενών. Τέλος, δεν εμφανίσθηκαν επιπλοκές που να σχετίζονται με τη γύμναση. Συμπεραίνεται ότι η γύμναση στη διάρκεια της αιμοκάθαρσης αποτελεί προσιτή και ασφαλή μέθοδο βελτίωσης της αερόβιας ικανότητας και της μυϊκής δύναμης ασθενών με ΧΝΑ τελικού σταδίου.