ΦΙΞ FIX 120+ χρόνια αρχιτεκτονική 1893-2016+: μια διαδικασία συνεχόμενου μετασχηματισμού: ο αρχιτέκτονας Τάκης Χ. Ζενέτος σημείο τομής στην ιστορία του κτιρίου

Abstract

In this doctoral thesis the history of the FIX building at 53 Syggrou Avenue is analyzed along with its parallel course of the history of the FIX company.The interest is focused on the particular building, as it is a monument of Modern Architecture in the centre of Athens, which was mutilated and abandoned for many years. The abandonment is an act of violence and the study of the history of the building is a form of cure , recovery, an act of resistance. The trauma in the FIX building is analyzed as well as its cure through the study of its history. I perceive the building as a body-as a total psychosomatic entity-on which all the pieces of its history are imprinted, even the demolished parts or the ones that cannot longer be seen.Two are the essential research hypotheses which are encountered within the twenty chapters of this thesis:1. Are the different phases of the course of the FIX company, which is connected to the history of the modern Greek state, imprinted and in what way on the shell of the building of 53 Syggrou Avenue?2. Are we able through the study of the history of the building to re-form its memory and eventually the building itself? To cure it?FIX as a monument of the Modern Movement is only a piece of its history. The building as a monument of the industrial heritage is a case of at least 120years. An anatomical view brought to light the architectural magnitude of a building which however, consists of many particular buildings of different eras.The different phases of the building are documented and the mechanism of the transformation is analyzed, as well as the intense turning points in the life of the building, like the modernization of the factory by Takis Zenetos and Margaritis Apostolidis in 1957, which urged me to study the work of the former ,so that the intervention on the building is understood. Through the analysis of the building one can ascertain that the changes in the administration and the way a big brewing company functions , are imprinted on its shell.The specific kind of the research has the singularity that it studies the building in its historical depth, nevertheless reaching the now, the present, projecting it into tomorrow, the future. The research is based not only on the study of the history, the study of the archives but also, the research of the field. As field we consider the build itself, the worksite of the National Museum of Contemporary Art during the research, from 2008 to 2016. The people who have contributed to the history of the factory ,such as Socratis Aggelidis, civil engineer and an associate of the architect Takis Zenetos, members of the Fix family, as well as people who worked in the factory, have played an important role. A research moves in parallel lines combining the tangible reality, the material expression of architecture and the historical and theoretical research on the building.The architecture of the factories and the buildings of the Fix company , many of which are the works of the architect Takis Zenetos, are also examined. Additionally, the relation among the chain production, that is the machinery, the architecture of the building and the economic course of the company , are also examined. The way a corporation uses architecture as a means to promote its image and its products, as an avant-garde advertisement for its time, is analyzed.Through the study of the history of the architecture of the building and its restoration, one can formulate the image of a century that passed establishing the foundation of the modern Greek state and the Greek architecture of the 20th century.All the pieces, the fragments of history, either in the form of a narration, document ,drawing, photograph, or having a more direct material existence- the building itself-were tackled as parts of a unity and gave us the final composed result in the body of a text that constitutes a knowledge that allows critical thinking and contemplation on the building.

Στη διδακτορική διατριβή αναλύεται η ιστορία του κτιρίου FIX στη Λεωφόρο Συγγρού 53 και η παράλληλη πορεία της με την ιστορία της εταιρείας ΦΙΞ.Το ενδιαφέρον εστιάζεται στο συγκεκριμένο κτίριο, καθώς είναι ένα μνημείο Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής στο κέντρο της Αθήνας, το οποίο ακρωτηριάστηκε και εγκαταλείφθηκε για αρκετά χρόνια. Η εγκατάλειψη αποτελεί πράξη βίας και η μελέτη της ιστορίας του κτιρίου είναι ένας τρόπος ίασης, θεραπείας, μία πράξη αντίστασης. Aναλύεται το τραύμα στο κτίριο FIX και η θεραπεία του μέσα από τη μελέτη της ιστορίας του. Αντιλαμβάνομαι το κτίριο ως ένα σώμα -ως μία συνολική ψυχοσωματική οντότητα- στο οποίο αποτυπώνονται όλα τα κομμάτια της ιστορίας του, ακόμα και τα γκρεμισμένα ή αυτά που πλέον δεν φαίνονται.Δύο είναι οι βασικές ερευνητικές υποθέσεις οι οποίες απαντώνται μέσα στα είκοσι κεφάλαια της διατριβής: 1. Αποτυπώνονται και με ποιον τρόπο πάνω στο κέλυφος του κτιρίου FIX στη Λεωφόρο Συγγρού 53 οι διαφορετικές φάσεις της πορείας της εταιρείας ΦΙΞ, η οποία συνδέεται με την ιστορία του νεότερου ελληνικού κράτους;2. Μπορούμε με τη μελέτη της ιστορίας του κτιρίου να ανασυντάξουμε τη μνήμη του και τελικά το ίδιο το κτίριο; Να το θεραπεύσουμε;Το FIX ως μνημείο του Μοντέρνου Κινήματος είναι ένα μόνο κομμάτι της ιστορίας του. Το κτίριο ως μνημείο βιομηχανικής κληρονομιάς είναι μία υπόθεση τουλάχιστον 120 χρόνων. Μια ανατομική ματιά αποκάλυψε το αρχιτεκτονικό παλίμψηστο ενός κτιρίου που αποτελείται, όμως, από πολλά επιμέρους κτίρια διαφορετικών εποχών. Τεκμηριώνονται οι διαφορετικές φάσεις του κτιρίου και αναλύεται ο μηχανισμός του μετασχηματισμού και τα έντονα σημεία τομής στη γραμμή ζωής του κτιρίου, όπως αυτό του εκσυγχρονισμού του εργοστασίου από τον Τάκη Ζενέτο και το Μαργαρίτη Αποστολίδη το 1957, που με οδήγησε να μελετήσω το έργο του πρώτου, προκειμένου να κατανοηθεί η επέμβαση στο κτίριο FIX. Μέσα από την ανάλυση του κτιρίου διαπιστώνεται ότι αποτυπώνονται στο κέλυφός του οι αλλαγές στη διοίκηση και στον τρόπο λειτουργίας μίας μεγάλης ζυθοποιίας.Το είδος της έρευνας έχει την ιδιαιτερότητα ότι μελετά το κτίριο στο ιστορικό του βάθος, φτάνοντας όμως μέχρι και το σήμερα, στο παρόν, προβάλλοντάς το και στο αύριο, στο μέλλον. Η έρευνα στηρίζεται τόσο στην ιστορική μελέτη, μελέτη αρχειακού υλικού, όσο και στην έρευνα πεδίου. Ως πεδίο θεωρείται το ίδιο το κτίριο, το εργοτάξιο του EMΣΤ κατά τη διάρκεια της έρευνας, από το 2008 έως το 2016. Σημαντικό ρόλο έχουν και οι άνθρωποι που συνέβαλαν στην ιστορία του εργοστασίου, όπως ο Σωκράτης Αγγελίδης, πολιτικός μηχανικός και συνεργάτης του αρχιτέκτονα Τάκη Ζενέτου, μέλη της οικογένειας Φιξ καθώς και άνθρωποι που δούλεψαν στο εργοστάσιο. Μια έρευνα κινείται παράλληλα και συνδυάζει την απτή πραγματικότητα, την υλική έκφραση της αρχιτεκτονικής με την θεωρητική και ιστορική έρευνα στο κτίριο.Εξετάζεται, επίσης, η αρχιτεκτονική όλων των εργοστασίων και κτιρίων της εταιρείας ΦΙΞ, από τα οποία αρκετά είναι έργα του αρχιτέκτονα Τάκη Ζενέτου. Εξετάζονται, επίσης, η σχέση της αλυσίδας παραγωγής, δηλαδή των μηχανημάτων, με την αρχιτεκτονική του κτιρίου αλλά και η οικονομική πορεία της εταιρείας. Αναλύεται πώς μία επιχείρηση χρησιμοποιεί την αρχιτεκτονική ως μέσω προώθησης της εικόνας της και του προϊόντος της, ως μία πρωτοποριακή για την εποχή διαφήμιση.Μέσα από τη μελέτη της ιστορίας της αρχιτεκτονικής του κτιρίου και την ανασύνταξή του, διαμορφώνεται η εικόνα ενός αιώνα που πέρασε και αποτέλεσε τα θεμέλια για το νεότερο ελληνικό κράτος και την ελληνική αρχιτεκτονική του 20ου αιώνα.Όλα τα κομμάτια, τα θραύσματα της ιστορίας, είτε είναι σε μορφή προφορικής διήγησης, εγγράφου, σχεδίου, φωτογραφίας, είτε έχουν πιο άμεση υλική υπόσταση -το ίδιο το κτίριο- αντιμετωπίστηκαν ως τμήματα ενός συνόλου και έδωσαν το τελικό συνθετικό αποτέλεσμα σε ένα σώμα κειμένου,που συγκροτεί μία γνώση που επιτρέπει κριτική σκέψη και συλλογισμό για το κτίριο.