Όψεις της διαδικασίας νεοτερικού μετασχηματισμού στις ελληνορθόδοξες κοινότητες της ύστερης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας: οι περιπτώσεις της Ανδριανούπολης και της Ραιδεστού

Abstract

This dissertation investigates the formation of collective identity within the Greek Orthodox communities of the late Ottoman Empire and the gradual adoption of a national character within a broader context of modernizing transformation. Focusing on the cases of Adrianople and Raidestos, it analyzes the shift from communal, pluralistic, and often multiethnic structures to forms that increasingly incorporated national models of identity and governance. Particular attention is given to the tensions between local initiatives and the interventions of the Greek state, as well as to the ways in which Ottoman regulatory frameworks shaped local power dynamics. The analysis highlights these communities as sites of modernizing experimentation, where tradition and modernization, local particularities and national integration, were constantly negotiated and often in conflict. The contribution of this work lies in illuminating the role of both communal and state institutions as key agents of modernity and of the emergence of national identities in the late Ottoman Empire.

Η διατριβή εξετάζει πώς συγκροτείται η συλλογική ταυτότητα στις ελληνορθόδοξες κοινότητες της ύστερης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και πώς αυτή αποκτά σταδιακά εθνικό πρόσημο, μέσα σε ένα ευρύτερο περιβάλλον νεοτερικού μετασχηματισμού. Με επίκεντρο τις περιπτώσεις της Αδριανούπολης και της Ραιδεστού, αναλύεται η μετάβαση από κοινοτικές, πλουραλιστικές και συχνά πολυεθνοτικές δομές οργάνωσης σε μορφές που υιοθετούν εθνικά πρότυπα ταυτότητας και διακυβέρνησης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις εντάσεις ανάμεσα στις τοπικές πρωτοβουλίες και τις παρεμβάσεις του ελληνικού κράτους, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο οι οθωμανικές ρυθμίσεις επηρέαζαν τις ισορροπίες εξουσίας. Παράλληλα, αναδεικνύονται οι κοινότητες ως πεδία νεοτερικού πειραματισμού, όπου παράδοση και εκσυγχρονισμός, τοπικότητα και εθνική ενοποίηση συνυφαίνονται και συγκρούονται. Η συμβολή της εργασίας εντοπίζεται στην κατανόηση του ρόλου των κοινοτικών και κρατικών θεσμών ως καθοριστικών φορέων της νεοτερικότητας και της ανάδυσης των εθνικών ταυτοτήτων στην ύστερη Οθωμανική Αυτοκρατορία.