Ιστορία και αριθμητική των μεθόδων αντιπροσώπευσης: διερεύνηση του ελληνικού παραδείγματος

Abstract

The aim of the thesis is the classification and categorization of diverse and often changing electoral systems in Greece, in order to offer an analysis of their mathematical function in regards to the proportionality degree that they generate over the allocation of parliamentary seats and to the political direction in which each system turns the election result. The research is divided into two parts. The first involves the theoretical and methodological framework of the study of electoral systems. Mainly present the theoretical background of various forms and kinds of representation (Chapter 1), a brief but complete record of all known electoral methods (Chapter 2) and the main international approaches of political analysis on the importance of the electoral system for the formation of party system (Chapter 3). However, the most issue of this part is the quote in chapter 4 of the methodological approaches regarding numerical assessment of the proportionality in the seats allocation attached to each electoral system, and of all the methods of visual or metric assessment of electoral systems' political operation. In the second part, the research focuses on the case of Greece, attempting to a supervisory recounting and analyzing the evolution of the entire electoral legislation in the country in a single narrative from 1821 to the present. In this way, it becomes possible to explore the historical, political and sociological conditions of electoral systems' development, and its influence on the gradual formation of the party system, based on the corresponding interpretative schemes of Chapter 3. The last chapter (8), first attempted the general classification of modern electoral systems based exclusively on the mathematical mechanism of seats allocation. Next is their ranking in order of proportionality, using the appropriate disproportionality indices of Chapter 4. For greater stability of the conclusions, the indices are not only applied to the distribution of seats produced by the actual implementation of each electoral system, but to hypothetical multiple applications of all systems 1926-2012 in all the results of the same period, one by one. The ranking confirms the initial hypothesis, placing first in the Proportional Systems of 1926-1950 and 1989-1990, while in the latter place it is the typical Plurality System. Then, using the rest of the methodology of Chapter 4, it is feasible to analyze the "political direction" of each electoral system and to check the exact conditions of favor that it generates for each electoral force. In conjunction with the proportionality classification, it is shown that after dictatorship, and especially after 1985, electoral reforms combine the increasing tendency to form majority governments (through the favor of the first party) and to smoothen the overall disproportionality, but without creating conditions of objectively "fair" representation.

Στόχος της παρούσας διατριβής είναι η ταξινόμηση και κατηγοριοποίηση των πολύμορφων και συχνά μεταβαλλόμενων εκλογικών συστημάτων στην Ελλάδα, με ζητούμενο την ανάλυση της μαθηματικής τους λειτουργίας ως προς τον βαθμό αναλογικότητας που επιφέρουν στην κατανομή των βουλευτικών εδρών και ως προς την πολιτική κατεύθυνση στην οποία κάθε φορά στρέφουν το εκλογικό αποτέλεσμα. Η εργασία διαιρείται σε δύο μέρη. Το πρώτο περιλαμβάνει το θεωρητικό και μεθοδολογικό πλαίσιο της μελέτης των εκλογικών συστημάτων. Παρουσιάζονται κυρίως το θεωρητικό υπόβαθρο των διαφόρων μορφών και ειδών αντιπροσώπευσης (Κεφ. 1), μία σύντομη αλλά πλήρης καταγραφή όλων των γνωστών μεθόδων εκλογής αντιπροσώπων (Κεφ. 2) και οι κυριότερες διεθνείς προσεγγίσεις της πολιτικής ανάλυσης σχετικά με τη σημασία του εκλογικού συστήματος ως προς τη διαμόρφωση του κομματικού (Κεφ. 3). Σημαντικότερη ωστόσο για το βασικό ερευνητικό ζητούμενο της εργασίας, είναι η παράθεση στο Κεφ. 4 των μεθοδολογικών προσεγγίσεων αριθμητικής εκτίμησης της Αναλογικότητας στην κατανομή των εδρών που αποδίδει το κάθε εκλογικό σύστημα, καθώς και το σύνολο των παραπλήσιων μεθόδων της διεθνούς βιβλιογραφίας για την οπτική ή μετρική αποτίμηση της πολιτικής του λειτουργίας. Στο δεύτερο μέρος της διατριβής, η έρευνα επικεντρώνεται στην περίπτωση της Ελλάδας, επιχειρώντας στα Κεφ. 5-7 μια εποπτική εξιστόρηση και ανάλυση της εξέλιξης του συνόλου της εκλογικής νομοθεσίας στη χώρα, σε μία ενιαία αφήγηση από το 1821 έως σήμερα. Με αυτόν τον τρόπο, καθίσταται δυνατή η διερεύνηση των ιστορικών, πολιτικών και κοινωνιολογικών συνθηκών αυτής της εξέλιξης, αλλά και η επιρροή της στη σταδιακή διαμόρφωση του κομματικού συστήματος, με βάση και τα αντίστοιχα ερμηνευτικά σχήματα του Κεφ. 3. Στο τελευταίο Κεφάλαιο (8), αρχικά επιχειρείται n γενική ταξινόμηση των σύγχρονων εκλογικών συστημάτων με βάση αποκλειστικά τον προβλεπόμενο μαθηματικό μηχανισμό κατανομής των εδρών. Ακολουθεί n κατάταξη τους κατά σειρά αναλογικότητας, με χρήση των κατάλληλων δεικτών Δυσαναλογίας του Κεφ. 4. Για τη μεγαλύτερη ευστάθεια των συμπερασμάτων, οι δείκτες δεν εφαρμόζονται μόνο στην κατανομή των εδρών που παρήγαγαν τα εκλογικά συστήματα μόνο στα αποτελέσματα όπου εφαρμόστηκαν πραγματικά, αλλά σε υποθετικές πολλαπλές εφαρμογές όλων των συστημάτων 1926-2012 σε όλα τα αποτελέσματα της ίδιας περιόδου, ένα προς ένα. Η κατάταξη επιβεβαιώνει την αρχική υπόθεση εργασίας, τοποθετώντας στην πρώτη θέση την Αναλογική του Μεσοπολέμου και του 1989-1990, ενώ στην τελευταία το τυπικό Πλειοψηφικό. Παράλληλα, επαληθεύει πλήρως και την αρχική γενική ταξινόμηση του Κεφαλαίου. Στη συνέχεια, με χρήση όλης της υπόλοιπης μεθοδολογίας του Κεφ. 4, αναλύεται η «πολιτική κατεύθυνση» του κάθε συστήματος, ελέγχοντας ακριβώς τις συνθήκες εύνοιας που κάθε φορά δημιουργεί για μία προς μία τις εκλογικές δυνάμεις. Σε συνδυασμό με την κατάταξη Αναλογικότητας, διαπιστώνεται και αποτυπώνεται αριθμητικά ότι στην περίοδο της Μεταπολίτευσης και ειδικά μετά το 1985, οι εκλογικές μεταρρυθμίσεις συνδυάζουν την αυξημένη τάση δημιουργίας αυτοδύναμων κυβερνήσεων (μέσω της εύνοιας του 1ου κόμματος), αλλά και την άμβλυνση της συνολικής δυσαναλογίας, χωρίς ποτέ πάντως να δημιουργεί συνθήκες αντικειμενικά «πιστής» κατανομή των εδρών.